minus bangor1 bangor2 bangor3 bangor4 bangor5 bangor6 bangor7 bangor8 bangor9 bangor10 bangor11 bangor12 bangor13 bangor14 bangor15 bangor16 bangor17 bangor18 bangor19 bangor20 bangor21 bangor22 bangor23 bangor24 bangor25 bangor26 bangor27 bangor28 bangor29 bangor30 bangor31 bangor32 bangor33 bangor34 bangor35 bangor36 bangor37 bangor38 bangor39 bangor40 bangor41 bangor42 bangor43 bangor44 bangor45 bangor46 chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up download email facebook instagram plus search twitter vimeo youtube
Eglwys Tanwg Sant, Llandanwg / St Tanwg's Church, Llandanwg
English

Cyflwyno Bro Ardudwy

Dduw ein pererindod, y cerddodd dy was Tanwg lwybrau ein harfordir a’n bryniau, gan dy geisio di mewn gweddi a mawl: crea’r cynnwrf ynom ni i ddilyn ei gamau, adferwyd o dywod amser, a cherdded llwybr y pererin gyda Christ gerllaw, hyd nes inni gyrraedd y draethell bell honno, pen draw ein holl deithio, lle byddi di’n ein croesawu adref; trwy’r un Crist ein Harglwydd, sy’n fyw ac sy’n terynasu gyda thi a’r Ysbryd Glân, un Duw, yn awr ac am byth. Amen.
Castell Harlech / Harlech castle

Bro Ardudwy oedd un o’r Ardaloedd Gweinidogaeth cyntaf i’w sefydlu yn Esgobaeth Bangor yn 2013. Ar y dechrau roedd yr Ardal Gweinidogaeth yn gwasanaethu cymunedau Llandecwyn, Talsarnau, Harlech, Llanfair, Llandanwg, Llanbedr, Dyffryn Ardudwy a Thalybont. Cwblhawyd yr Ardal Gweinidogaeth yn 2016 drwy ychwanegu cymunedau Llanaber, Abermaw a Bontddu.


Arweinyddiaeth a llywodraethiant y Fro

Daeth y Parchedig Ganon Beth Bailey yn Arweinydd cyntaf yr Ardal Gweinidogaeth yn 2013 ac ymddeolodd adeg y Pasg 2018. Mae’r tîm arwain presennol yn cynnwys ficer cynorthwyol, offeiriad cynorthwyol di-dâl, darllenydd lleyg trwyddedig sydd â thrwydded i arwain angladdau ac sydd hefyd yn gweithredu fel gweinyddwr y plwyf, a dau o glerigion wedi ymddeol. Gadawodd ein curad, y Parchedig Miriam Beecroft, y tîm adeg y Pasg i ymgymryd â’i swydd gyntaf mewn cyfrifoldeb.

Rheolir yr Ardal Gweinidogaeth gan Gyngor Ardal Gweinidogaeth, y mae gan yr holl eglwysi o fewn yr Ardal Gweinidogaeth gynrychiolaeth arno. Bydd y Cyngor yn cyfarfod oddeutu pum gwaith y flwyddyn. Mae Cyngor yr Ardal Gweinidogaeth wedi esblygu yn ystod y pum mlynedd diwethaf o fod yn fforwm lle roedd gan bob eglwys ei blaenoriaethau a’i hagenda ei hun i fod yn strwythur gwir gydweithredol sy’n deall ac yn goruchwylio cenhadaeth yr Ardal Gweinidogaeth yn ei chyfanrwydd. Mae cynulleidfaoedd unigol yn rhannu’r ymdeimlad hwn o hunaniaeth fel ‘Bro’ a gwnaed llawer o waith cadarnhaol i feithrin perthynas dda ledled yr Ardal Gweinidogaeth. Gwelir bellach gydweithredu sylweddol ym meysydd cyllid a chodi arian ac mae pobl o bob rhan o’r Ardal Gweinidogaeth yn mynychu’r gwasanaethau ar y cyd ar gyfer yr holl Fro a gynhelir bob tro y bydd pumed Sul yn y mis.

Un peth a fu’n allweddol i sicrhau’r newid diwylliant hwn fu ymrwymiad i sefydlu ac i gynnal cyfathrebu da ar draws yr Ardal Gweinidogaeth. Dros y pum mlynedd diwethaf bu’r cylchlythyr wythnosol, ‘Bywyd Bro/Ardudwy Life’, o werth arbennig i sefydlogi ein hunaniaeth newydd fel Ardal Gweinidogaeth. Mae wedi meithrin cysylltiadau agosach rhwng yr eglwysi; yn hybu cefnogaeth i ddigwyddiadau ein gilydd; yn hysbysu cynulleidfaoedd ynghylch gwasanaethau ac ati sydd i ddod; yn ein cadw mewn cysylltiad â digwyddiadau, penderfyniadau, diwrnodau hyfforddi a chyrsiau ar y lefel esgobaethol; ac yn cadw’r cysylltiad â phobl sy’n gaeth i’w cartrefi, â’r gymuned ehangach ac â’n cyfeillion sy’n berchnogion tai haf a thai gwyliau, sy’n byw i ffwrdd. Argreffir 120 o gylchlythyrau ar bapur bob wythnos, hanner can wythnos y flwyddyn, a dosberthir dros 150 drwy e-bost.

Sianel gyfathrebu allweddol arall yw honno drwy Gyfarfodydd Cynulleidfaol yr eglwysi unigol sy’n bwydo mewn i Gyngor yr Ardal Gweinidogaeth ac yn derbyn adroddiadau gan y Cyngor. Y Cyfarfodydd Cynulleidfaol sy’n gyfrifol am weinyddu yn yr eglwysi lleol ac am ddigwyddiadau codi arian lleol, a wardeniaid eglwys sydd fel arfer yn eu cadeirio.

Dros y pum mlynedd diwethaf, bu’r Tîm Gweinidogaeth yn arwain yr eglwysi drwy gyfnod o newid mawr gyda ffocws cryf ar ffurfio, hyfforddi a meithrin timau o bobl leyg o bob rhan o Fro Ardudwy (ac, yn achos gwaith gydag ysgolion, plant a theuluoedd, yn cynnwys pobl o enwadau Cristnogol eraill) i arwain ac i gyfranogi at bob agwedd o fywyd yr eglwys, gan gynnwys gwaith gyda phlant ac ysgolion, arwain addoliad, cerddoriaeth, gofal bugeiliol, gweinidogaeth i deuluoedd, materion yn ymwneud â chyllid ac eiddo, gweinyddu, marchnata drwy’r cyfryngau cymdeithasol ac ati.

Amlygir yr egwyddor hon o genhadaeth ar y cyd ledled yr Ardal Gweinidogaeth yn y ffaith bod Neuadd yr Eglwys wedi’i lleoli’n ganolog, yn Nyffryn Ardudwy. Yn 2013, roedd yr adeilad hwn wedi’i gondemnio, gan ei bod yn anghynaliadwy’n ariannol i’r eglwys leol barhau i’w ddefnyddio a bod angen gwneud gwaith cynnal a chadw a datblygu sylweddol arno. Mabwysiadodd yr Ardal Gweinidogaeth yr adeilad fel cyfrifoldeb ar y cyd, gyda’r holl eglwysi unigol yn cyfrannu arian tuag ato. Fe wnaeth hynny, ynghyd â sawl grant allanol, alluogi ailddatblygu’r adeilad i gynnig gofod cynnes, amlbwrpas. Mae’r Neuadd hefyd yn cynnwys swyddfa mewn man canolog i’r Ardal Gweinidogaeth, gyda ffôn, rhwydwaith ddi wifr, cyfrifiaduron, llungopïwr a lle i gadw adnoddau crefft i blant, byrddau ac ati. Mae yno hefyd gegin newydd a dau doiled, un ohonynt ar gyfer pobl anabl. Mae’r ystod o weithgareddau, o glwb plant Clwb Bach i Glwb Celf, Cwrs Alffa a dosbarthiadau crochenwaith, sy’n digwydd yn y Neuadd bob wythnos, rhai ohonynt wedi’u trefnu gan yr eglwysi ac eraill gan y cymunedau, yn arwydd o’r ymdeimlad o fywyd a gobaith a geir yn yr Ardal Gweinidogaeth.

Mae bywyd eglwysig ym Mro Ardudwy yn golygu llawer mwy nac addoli ar fore Sul. Cydnabyddir ledled yr Ardal Gweinidogaeth bod angen i’n hymwneud â’n cymunedau fod yn llawer mwy creadigol ac arloesol. Ys dywedodd un gynulleidfa, bydd angen i Arweinydd nesaf yr Ardal Gweinidogaeth fod yr un mor gyffyrddus yn gwerthu cŵn poeth mewn barbeciw neu’n sgwrsio â phobl wrth ddosbarthu taflenni ar ran yr eglwysi yn y Co-op lleol ag y mae yn y pulpud.


Daearyddiaeth a demograffeg

Mae Bro Ardudwy yn un o’r ardaloedd harddaf yng Nghymru, gyda’r rhan fwyaf o’r Ardal Gweinidogaeth yn rhan o Barc Cenedlaethol Eryri. Llain ugain milltir o hyd ar yr arfordir yw’r Ardal Gweinidogaeth, rhwng aberoedd Afon Dwyryd yn y Gogledd ac Afon Mawddach yn y De. Mae iddi filltiroedd o draethau tywod diogel, gyda thwyni’n gefn i lawer ohonynt. I mewn i’r tir, mae’r Ardal Gweinidogaeth yn cynnwys ardal amaethyddol eang, gyda rhwydwaith o lonydd gwledig culion yn cysylltu ffermydd defaid pellennig. Ffin yr ardal ar ei hyd tua’r Dwyrain yw mynyddoedd trawiadol y Rhinogydd, y cyfeirir atynt yn aml fel anialdir mawr olaf Cymru.

Mae’r cyfuniad hwn o fynyddoedd ac arfordir wedi sicrhau mai twristiaeth yw prif ddiwydiant yr ardal, gyda’r rhan fwyaf o’r swyddi lleol yn dymhorol a chyda chyflog isel. Mae poblogaeth yr Ardal Gweinidogaeth yn cynyddu’n sylweddol dros yr haf wrth i dwristiaid heidio i’r meysydd carafanau a’r lletyau gwyliau. Mae’r galw uchel am ail gartrefi a thai i’w gosod ar gyfer gwyliau wedi gwthio prisiau tai y tu hwnt i gyrraedd llawer o deuluoedd lleol. Mae hynny, o’i gyfuno â phrinder gwaith gydol y flwyddyn, wedi achosi i lawer o bobl ifanc adael yr ardal ac mae poblogaeth yr Ardal Gweinidogaeth yn prysur heneiddio. Mae amddifadedd yn broblem sylweddol mewn llawer rhan o’r Ardal Gweinidogaeth, gyda phrinder gwasanaethau, iechyd gwael, lefelau cyflogaeth isel a thai o ansawdd isel. Cydnabyddir bod Abermaw, yn arbennig, yn ardal lle gwelir amddifadedd eithriadol, a bu’n derbyn cyllid Cymunedau’n Gyntaf hyd yn ddiweddar.

Mae pum ysgol gynradd cyfrwng Cymraeg (yn Abermaw, Dyffryn Ardudwy, Llanbedr, Harlech a Thalsarnau) ac un ysgol uwchradd (Ysgol Ardudwy, yn Harlech). Mae pobl ifanc hefyd yn teithio i ysgolion uwchradd ym Mhorthmadog a Thywyn. Mae oddeutu 50% o boblogaeth Bro Ardudwy yn siarad Cymraeg fel iaith gyntaf, gyda llawer mwy o bobl â lefel dda o Gymraeg llafar. Fodd bynnag, mae cyfran lawer llai o siaradwyr Cymraeg yn Abermaw: yn yr ysgol gynradd, dim ond llond dwrn o’r 200 disgybl sy’n dod o gartrefi Cymraeg.

Mae Bro Ardudwy’n cynnwys dwy dref, sef Abermaw a Harlech, ynghyd â naw pentref. Roedd Abermaw yn y De ar un adeg yn borthladd adeiladu llongau ac mae bellach yn gyrchfan gwyliau glan y môr poblogaidd gyda phoblogaeth o ychydig dros 2,500 sy’n codi i dros 10,000 yn ystod misoedd yr haf. Ceir yno archfarchnad ac ystod o wasanaethau ynghyd â harbwr prydferth, traphont enwog ac amrywiaeth o atyniadau i deuluoedd. Saif Harlech, gyda phoblogaeth o ychydig dros 2,000, tua Gogledd yr Ardal Gweinidogaeth. Mae castell enwog Harlech (sy’n Safle Treftadaeth y Byd UNESCO) a Chwrs Golff Brenhinol Dewi Sant, sy’n fawr ei glod yn rhyngwladol, yn denu nifer enfawr o dwristiaeth i’r ardal. Mae daearyddiaeth y dref yn rhannu’r gymuned yn ddwy ran, gyda llawer o deuluoedd lleol Cymraeg eu hiaith yn byw yn Harlech isaf (lle saif y Ganolfan Iechyd a’r ysgolion) a llawer o bobl wedi ymddeol a siaradwyr Saesneg yn byw yn yr hen dref uchaf (lle mae’r castell, y siopau ac Eglwys Tanwg Sant).

Er mai Abermaw a Harlech yw’r prif ganolfannau ar gyfer gwasanaethau, mae poblogaeth yr holl bentrefi gyda’i gilydd yn llawer mwy na phoblogaeth y ddwy dref. I’r Dwyrain o Abermaw saif pentref Bontddu. I’r Gogledd ar hyd yr A496 o Abermaw saif pentrefi Llanaber, Talybont, Dyffryn Ardudwy, Llanbedr a Llanfair. Mae bywyd cymunedol effro yn yr holl bentrefi hyn, gyda llawer ohonynt wedi cadw eu siopau lleol. I’r Gogledd o Harlech, mae eglwys Llanfihangel-y-traethau yn gwasanaethu ardal eang o dir gerwin gyda chymuned glos sy’n ffermio’r hen ffermydd teuluol neu’n byw yn nhrefgorddau yr Ynys, Glan-y-wern, Soar, Llandecwyn (a adwaenir fel Cilfor yn lleol) a phentref mwy o faint Talsarnau.

Mae ysbryd cymunedol cryf ledled y Fro a cheir rhaglen o ddigwyddiadau a gweithgareddau gydol y flwyddyn. Mae’r Eglwys Bresbyteraidd yn Abermaw yn rhedeg grwpiau Brownis a Geidiau ac maent yn rhannu eu hadeilad â chynulleidfaoedd Cymraeg y mae eu capeli wedi cau. Mae Eglwys Bentecostaidd Elim yn Abermaw yn rhedeg banc bwyd a meithrinfa ddydd y mae cryn ddefnydd arnynt. Mae pedwar capel arall yn yr Ardal Gweinidogaeth, ynghyd ag Eglwysi Catholig Rhufeinig yn Harlech ac Abermaw.

Fel mewn llawer rhan o’r Deyrnas Gyfunol, dioddefodd ein cymunedau yn y blynyddoedd diwethaf oherwydd colli llawer o wasanaethau lleol neu o leiaf gwtogi arnynt – gwasanaethau megis banciau, cludiant cyhoeddus, swyddfeydd post a llyfrgelloedd. Ac, yn fwyaf diweddar, cafodd ein holl glybiau ieuenctid eu cau. Mewn ymateb mae llawer o blwyfolion yn gweithio’n egnïol gyda grwpiau adfywio lleol. Mae’r sefyllfa bresennol yn cynnig heriau newydd a chyfleoedd newydd i eglwysi Bro Ardudwy.


Ein gweledigaeth esgobaethol yn ei chyd-destun

Pan ffurfiwyd Bro Ardudwy, ysgrifennodd y darllenydd lleyg trwyddedig, “Mae bod yn Ardal Gweinidogaeth yn anrhydeddu’r gorffennol ond hefyd yn cyflwyno newid pwyslais yn y ffordd mae angen i ni wasanaethu – Gweinidogaeth Tîm sy’n gydweithredol, yn eiddo i bawb ac yn gwasanaethu pawb. Mae hyn yn hollbwysig os ydym i fod yn Eglwys sy’n addas ar gyfer yr unfed ganrif ar hugain.”

Eleni, dywedodd, ‘Weithiau, yng nghanol popeth, mae’n hawdd meddwl nad oes llawer wedi newid ond y gwir yw bod Bro Ardudwy wedi camu ymhell o’r lle roedd yn 2014. Er ymhell o fod yn berffaith, rydym, fel arfer, yn cydgerdded â’n gilydd ac o’r diwedd, mi gredaf, yn meithrin bywyd ar y cyd. Bywyd yw hwnnw lle mae gwerthoedd yr Efengyl yn fwy nag erioed o’r blaen yn lliwio’r hyn ydym a’r hyn a wnawn, lle rydym yn cofleidio Gweledigaeth yr Esgobaeth ac yn gadael iddi gwestiynu ein cynlluniau a’n gweithredoedd, a lle mae gweithio fel tîm a gweddi’n hanfodol i bopeth sydd gennym a phopeth ydym.’

Yn sicr, mae llawer mwy o waith eto i’w wneud. Fodd bynnag, credwn fod sylfeini cadarn wedi’u gosod a’n bod bellach mewn sefyllfa well i ‘Addoli Duw, Tyfu’r Eglwys a Charu’r Byd’.

Addoli Duw

Mae’r holl gynulleidfaoedd bellach wedi arfer â phatrwm o’r Cymun Bendigaid a’r Foreol Weddi am yn ail, gyda thîm addoli o blith y gynulleidfa yn arwain y Foreol Weddi unwaith y mis.

Mae pob eglwys ond un yn dilyn ‘Trefn ar gyfer y Cymun Bendigaid’ yr Eglwys yng Nghymru (2004) ac, ar gyfer y Foreol Weddi, dewis o ddwy drefn o adnoddau 2010. Mae pobl leyg bellach yn cymryd rhan ym mhob gwasanaeth, gydag aelodau o’r gynulleidfa yn arwain gweddïau ac yn darllen o’r Beibl.

Pan ffurfiwyd Bro Ardudwy gyntaf, roedd amseroedd y gwasanaethau’n dibynnu ar argaeledd clerigion a darllenwyr lleyg trwyddedig ac fe’u trefnwyd i ganiatáu amser i weinidogion sgwrsio’n fyr â’r plwyfolion dros goffi ac ar gyfer teithio o eglwys i eglwys. Gan fod arweinwyr addoliad lleyg bellach yn yr holl eglwysi, efallai bydd y Tîm Gweinidogaeth a Chyngor yr Ardal Gweinidogaeth am ystyried patrymau amgen i’r gwasanaethau yn y dyfodol.

Gan dalu sylw i gymeriad a chryfderau pob eglwys, mae’r Tîm Gweinidogaeth wedi ceisio cynnig amrywiaeth o arddulliau addoli ledled yr Ardal Gweinidogaeth.

Addoli Fore Sul

11.30am / Sant Ioan, Abermaw / Cymerir y gwasanaethau, sef y Foreol Weddi a’r Cymun am yn ail, o lyfrau Cymun 2004 neu’r adnoddau Boreol Weddi diweddarach. Bydd rhai gwasanaethau’n cael eu harwain gan dîm ac mae’r gynulleidfa wedi arbrofi ag arddulliau addoli llai ffurfiol. Bydd rhwng 8 ag 20 yn mynychu.

9.30am / Y Santes Fair, Llanaber / Mae cynulleidfa Eglwys y Santes Fair, Llanaber yn mwynhau gwasanaethau traddodiadol, fel arfer yn y Saesneg, o drefn 1984 (ac o bryd i’w gilydd 1662). Bydd 15 yn bresennol, ar gyfartaledd.

11.30am / Y Santes Dwywe, Llanddwywe / Bydd y gwasanaethau fel arfer yn draddodiadol a dwyieithog ond mae gwasanaethau a arweinir gan dîm addoli yn aml yn llai ffurfiol. Bydd cynulleidfaoedd bore Sul yn y gaeaf oddeutu 16-18 mewn nifer, tra bydd cynulleidfaoedd yr haf yn cael eu chwyddo gan ymwelwyr rheolaidd a phobl ifanc sy’n mynychu gwersylloedd ym maes pebyll Brigâd y Bechgyn gerllaw.

9.30am / Sant Pedr, Llanbedr a’r Santes Fair, Llanfair / Bydd yr eglwysi hyn yn ymuno â’i gilydd ddwywaith y mis ar gyfer y Cymun Bendigaid, am yn ail rhwng adeiladau’r ddwy eglwys. Yn yr wythnosau eraill, bydd y ddwy eglwys yn cynnal y Foreol Weddi. Mae’r gwasanaethau gan fwyaf yn y Saesneg, ond mae’r gwasanaethau ar y cyd ag Eglwys y Santes Fair, Llanfair, yn fwy dwyieithog. Bydd tua 16-20 o bobl yn mynychu’r gwasanaethau bore Sul pan fydd y ddwy eglwys ynghyd. Adwaenir Eglwys Sant Pedr fel yr eglwys gerddorol yn yr Ardal Gweinidogaeth, gyda chôr ymroddgar. Mae pobl Eglwys y Santes Fair yn mwynhau gwasanaethau tawel, traddodiadol.

9.30am / Tanwg Sant, Harlech / Cymerir y gwasanaethau, sef y Foreol Weddi a’r Cymun am yn ail, o lyfrau Cymun 2004 neu’r adnoddau Boreol Weddi diweddarach. Yn y blynyddoedd diwethaf, bu’r gwasanaethau’n anffurfiol ac yn amlwg efengylaidd eu natur, gan gynnwys drama, trafod mewn grwpiau bach a chaneuon addoli dan arweiniad gitâr. Fodd bynnag, cafodd yr Ardal Gweinidogaeth drafferth cynnal hynny yn ystod y cyfnod heb weinidog. Bydd rhwng 10 a 20 yn mynychu’r gwasanaethau.

11.30am / Mihangel Sant, Llanfihangel / Mae gan Lanfihangel wreiddiau dwfn yn y gymuned leol ac mae yno draddodiad Cymraeg cryf. Mae’r gwasanaethau yma’n ddwyieithog. Hoffai’r gynulleidfa petai mwy o wasanaethau’r Cymun Bendigaid. Bydd cyfartaledd o oddeutu 15 i 18 o bobl yn mynychu’r gwasanaethau, a dwywaith hynny adeg gŵyl.

Cynhelir Gwasanaethau Undebol yr Ardal Gweinidogaeth pan fo pumed Sul yn y mis, fel arfer yn Harlech neu Abermaw.

Rydym wedi ein bendithio â nifer dda o organyddion dawnus ac mae tîm gweithgar o 11 o glochyddion yn Eglwys Sant Ioan, Abermaw.

Bydd nifer sylweddol o ymwelwyr a chyplau sy’n priodi sydd wrthi’n ‘sefydlu cysylltiad’ â’r Ardal Gweinidogaeth, yn chwyddo’n cynulleidfaoedd yn ystod y misoedd cynhesaf.

Addoli Nos Sul

Tanwg Sant, Llandanwg / Mae’r eglwys hynafol hon ymhlith y twyni’n cynnal gwasanaeth hwyrol myfyriol unwaith y mis. Digwydd y rheini’n wythnosol yn ystod misoedd yr haf, ond yn fisol drwy’r gaeaf, a hefyd ar adegau arbennig ac adegau gŵyl. Gall cyn lleied â thri o bobl fynychu yn y gaeaf ond 80 a mwy adeg gŵyl.

Tecwyn Sant, Llandecwyn / Mae’r eglwys fynyddig a phellennig hon yn cynnal gwasanaethau poblogaidd, yn bennaf yn y Gymraeg, er enghraifft, Christingle, Diolchgarwch am y Cynhaeaf, Gwasanaeth Pererindod a gwasanaeth y Gosber (hen wasanaeth hwyrol Cymraeg traddodiadol) yn fisol yn ystod misoedd yr haf. Gyda lleoedd parcio’n gyfyngedig a’r rheini mewn cae ar lethr, mae’r gwasanaethau hyn bob amser yn dibynnu ar y tywydd. Bu’n rhaid atal y gwasanaethau yn ystod y flwyddyn a fu oherwydd bod giât porth y fynwent yn gogwyddo’n beryglus, ond mae honno bellach wedi’i hatgyweirio. Mae Llandecwyn yn fan arbennig iawn i deuluoedd lleol, sy’n cefnogi’r gwasanaethau ar y cyd â chynulleidfa Llanfihangel.

Addoli ganol wythnos

Gweddïo’n wythnosol am iachâd yn Neuadd y Pentref, Dyffryn Ardudwy, am 10am ar ddyddiau Mawrth. Dilynir hynny gan gyfarfod y grŵp ECHO, a sefydlwyd i adleisio gweinidogaeth iacháu Enddwyn Sant.

Cymun Bendigaid yn Eglwys Tanwg Sant, Harlech, am 10am ar ddyddiau Mercher, gyda chyfle i gymdeithasu mewn caffi lleol ar ôl y gwasanaeth. Bydd 5 i 12 o bobl yn mynychu.

Grŵp gweddi ‘Prego’, yn cyfarfod bob pythefnos ac yn defnyddio adnoddau sy’n seiliedig ar ddarlleniadau’r Sul (wedi’u cynhyrchu gan Ganolfan Ysbrydolrwydd Iesuaidd Beuno Sant) i hwyluso gweddi a myfyrdod.

Astudiaeth Feiblaidd, gydag amser o weddi, bob pythefnos yn Neuadd yr Eglwys.

Addoli Eciwmenaidd

Gwasanaethau hwyrol misol ar y cyd yn Eglwys Crist, yr Eglwys Bresbyteraidd, Abermaw.

Cynhelir gwasanaethau eciwmenaidd cymunedol eraill gydol y flwyddyn, yn arbennig adeg y Nadolig, o gwmpas Sul y Cofio ac adegau gwyliau eraill. Bydd sefydliadau lleol megis Sefydliad Brenhinol y Badau Achub a Sefydliad y Morwyr yn dathlu pen-blwyddi a dyddiadau arbennig eraill drwy gydol y flwyddyn. Yn ystod y Grawys arweinir gwasanaeth ‘Gorsafoedd y Groes’ awyr agored, mewn gerddi prydferth lleol, gan y ficer ac offeiriad Catholig Rhufeinig lleol.

Tyfu’r Eglwys

Bu darparu cyfleoedd i astudio’r Beibl, cyrsiau datblygu ffydd a chyrsiau hyfforddi ar gyfer gweinidogaethau penodol (a luniwyd gan yr Esgobaeth) yn bwysig ar gyfer twf ffydd disgyblion unigol, fel hefyd y bu’r ffaith i lawer o bobl gael mwy o gyfle i gyfranogi’n ymarferol mewn gweinidogaeth. Bu’n gyffrous gweld ffydd yn tyfu gyda llawer a fyddai unwaith wedi dweud ‘Alla i ddim’ yn canfod, gydag anogaeth, eu bod yn gallu.

Elfen allweddol arall ar gyfer Tyfu’r Eglwys ym Mro Ardudwy fu cynnig ystod o wahanol arddulliau o wasanaethau ac arbrofi gyda chyfleoedd llai ffurfiol a mwy creadigol i addoli. Mae’r addoli fore Sul addas i deuluoedd yn Eglwys Tanwg Sant, Harlech, wedi cael effaith gadarnhaol o safbwynt denu pobl iau a theuluoedd i ymuno â’r gynulleidfa reolaidd. Mae Eglwys Sant Ioan, Abermaw wedi bod yn arbrofi gydag ‘eglwys amser brecwast’ unwaith y mis ers 16 mis, gyda bwyd a chrefftau i bawb. Cynhaliwyd ‘Sul Jam’, oedfa greadigol, gyfoes, ar brynhawn Sul, yn llwyddiannus yn Neuadd y Pentref yn Nyffryn Ardudwy am dymor, gan ddenu sawl teulu nad ydynt yn rhan o’r cynulleidfaoedd rheolaidd ar y Sul. Cynhaliwyd digwyddiadau Llan Llanast yn Nyffryn Ardudwy ac Abermaw.

Bu Eglwys Sant Ioan, Abermaw, ac Eglwys Tanwg Sant, Harlech, yn canolbwyntio ar redeg digwyddiadau â’r nod o groesawu teuluoedd lleol i’r eglwys a rhannu’r Efengyl mewn ffyrdd sy’n hwyl ac yn hygyrch. Cynhaliodd Eglwys Sant Ioan helfa drysor drwy’r dref yn ystod yr haf a oedd yn gorffen gyda barbeciw, adloniant i blant a choctels machlud haul ar deras yr eglwys (hynny yw, y maes parcio!). Llwyddodd helfeydd trysor tebyg adeg y Nadolig a’r Pasg, ynghyd â Marchnad Nadolig, Gŵyl Angylion (gyda’r gymuned gyfan yn cyfrannu) a digwyddiad eglwys agored ar y thema ‘sêr’ ar yr un pryd â ‘noson siopa agored’ i ddenu cannoedd o bobl leol drwy ddrysau’r Eglwys. Wrth baratoi at y digwyddiadau hyn, gwnaed gwaith cysylltiedig sylweddol yn yr ysgolion.

Mae cynnydd sylweddol yn y nifer o gynhebryngau a phriodasau wedi cynnig cyfleoedd pellach i ni dyfu ein heglwysi. Mae gwasanaethau priodas creadigol, personol, wedi ysgogi rhai cyplau i ddod yn aelodau ymroddedig o’r gynulleidfa yn Eglwys Sant Ioan, ac mae pobl eraill wedi ymuno â’n cynulleidfaoedd yn dilyn profedigaeth.

Er gwaethaf newidiadau lawer yn y blynyddoedd diwethaf, ni fu gostyngiad yn y niferoedd yn y cynulleidfaoedd, ac mae arwyddion o dwf yn y rhan fwyaf o’r eglwysi.

Caru’r byd

Mae’r nifer o ymwelwyr sy’n dod i Fro Ardudwy yn golygu bod potensial enfawr i weinidogaethu i bobl sy’n ymweld ag adeiladau eglwysig ledled yr Ardal Gweinidogaeth. Gwnaed ymdrech sylweddol i sicrhau bod yr holl adeiladau eglwysig yn yr Ardal Gweinidogaeth ar agor yn ystod y dydd. Mae arwyddion ‘Eglwys ar Agor. Croeso i Bawb.’ y tu allan i lawer ohonynt. Mae Eglwys Sant Ioan yn Abermaw yn gyrchfan arbennig o boblogaidd i ymwelwyr, gyda 32,000 yn ymweld yn ystod 2017. Saif y tair eglwys fach yn Llandecwyn, Llanfihangel-y-traethau a Llandanwg mewn lleoliadau prydferth ac maent yn perthyn i’r Small Pilgrim Places Network, sy’n annog pobl i ymweld â mannau arbennig, tawel, ar gyfer myfyrio. Dengys y Llyfrau Ymwelwyr gymaint y gwerthfawrogir yr eglwysi agored. Mae llawer o le i adeiladu ar y weinidogaeth hon.

Mewn ymateb i anghenion rhieni ifanc, y mae llawer ohonynt, ar ôl geni baban newydd yn teimlo’n ynysig ac yn unig, mae’r Ardal Gweinidogaeth yn rhedeg dau grŵp ‘Arch Noa’, gyda digonedd o adnoddau, sy’n cynnig amgylchedd diogel (yn Nyffryn Ardudwy ac Abermaw) i deuluoedd ifanc wneud ffrindiau newydd a chwarae. Mae dau dîm o wragedd wedi ymddeol (gyda nifer ohonynt â phrofiad blaenorol perthnasol) yn cynnig lluniaeth a chlustiau i wrando, ac mae’r Ymwelydd Iechyd lleol yn ymweld yn rheolaidd.

Mae cymuned Llanbedr wedi ei gefeillio gyda Huchenfeld yn yr Almaen ac mae wedi derbyn Croes Hoelion Coventry am waith cymodi rhwng y ddwy gymuned ar ôl i Natsïaid ifanc ladd awyrenwyr lleol yn ystod yr Ail Ryfel Byd. Yn y gorffennol, mae’r eglwys wedi cymryd rhan mewn ymweliadau cyfnewid â Huchenfeld a hoffai gynorthwyo’r gymuned i adfywio’r ddolen honno.

Mae Bro Ardudwy wedi profi her arbennig oddi wrth yr argyfwng ffoaduriaid yn Ewrop dros y blynyddoedd diwethaf. Mae wedi cefnogi gwaith CEFN, elusen yng Ngogledd Cymru sy’n cynorthwyo ffoaduriaid, drwy sefydlu mannau casglu ar gyfer dillad cynnes a dillad gwely yn Abermaw a Harlech. Mae’r Ardal Gweinidogaeth hefyd wedi bod yn casglu offer cegin i ddodrefnu llety a ddarperir yng Ngogledd Cymru ar gyfer teuluoedd o ffoaduriaid o Syria.

Mae’r Ardal Gweinidogaeth yn cefnogi partner cenhadol, Bridget Hathaway, sy’n gweithio drwy Crosslinks gyda phlant anabl ac yn hyrwyddo hawliau pobl anabl yn Neheubarth Affrica. Croesewir Bridget bob blwyddyn i bregethu yn yr Ardal Gweinidogaeth.

Ar y cyd â Thîm Gofal Bugeiliol sydd wedi’u hyfforddi a’u comisiynu, mae’r grŵp ECHO yn cyfarfod yn wythnosol i gynnig cymorth i bobl a ddioddefodd brofedigaeth yn ddiweddar, i ofalwyr ac i bobl sy’n wynebu salwch cronig neu salwch angheuol.

Mae’r gymuned leol yn gwneud defnydd helaeth o Neuadd yr Eglwys ar ôl ei hailwampio ar gyfer ystod o weithgareddau: gwersi Cymraeg, Clwb Gerddi, grwpiau crefft, celf a gwnïo, arddangosfeydd celf, Fforwm Gofalwyr, sesiynau cerddoriaeth i fabanod a phartïon preifat. Mewn gaeafau a fu, cynigwyd dau eisteddiad ar gyfer Cinio Sul, a fu’n arbennig o boblogaidd â phobl yn byw ar eu pen eu hunain. Mae digwyddiadau codi arian a digwyddiadau cymdeithasol yr eglwysi (prydau, bingo, gyrfeydd chwilod, nosweithiau cwis a chyflwyniadau dramatig) hefyd yn denu cyfeillion nad ydynt yn mynychu’r eglwysi fel arfer. Bob dwy flynedd, bydd ‘Celf yn y Llan’ yn arddangos gwaith crefftwyr lleol yn Neuadd yr Eglwys, Eglwys Llanddwywe a mannau eraill yn yr ardal. Mae Eglwys Tanwg Sant wedi bod yn cynnal cyfres o gyngherddau yn yr haf ers sawl blwyddyn. Mae’r cyngherddau yn cynnwys llawer o wahanol fathau o gerddoriaeth ac maent yn boblogaidd gyda phobl leol a thwristiaid fel ei gilydd. Cynhelir nosweithiau poblogaidd o gerddoriaeth Geltaidd yn Llandanwg ac mae Eglwys Sant Ioan, Abermaw, yn cynnig gofod ehangach ar gyfer corau mwy ac weithiau corau enwog.

Gwerthfawrogir hefyd Wyliau Blodau a digwyddiadau Diwrnod Eglwysi Agored gan yr ymwelwyr lawer sy’n eu mynychu.

Mae Undeb y Mamau Bro Ardudwy yn cyfarfod yn fisol yn Neuadd yr Eglwys.

Mae’r eglwysi’n casglu ar gyfer y banciau bwyd yn Abermaw a Blaenau Ffestiniog.

Mae Arweinydd yr Ardal Gweinidogaeth yn Gaplan i’r criw bad achub lleol ac yn Llywydd Sefydliad y Morwyr.

Codir arian hefyd ar gyfer Cymorth Cristnogol, Cymorth Dŵr, Hosbis Tŷ Gobaith ac elusennau eraill.

Rydym yn blwyf Masnach Deg.

Meithrin disgyblion

Mae Bro Ardudwy wedi derbyn, os ydym i dyfu cenhadaeth yr Eglwys ym Mro Ardudwy, bod angen meithrin ymroddiad disgyblion yn y cynulleidfaoedd presennol. Croesawyd yr Astudiaeth Feiblaidd ddwywaith y mis fel cyfle i fyfyrio ar y Beibl mewn mwy o ddyfnder. Mae cyrsiau Adfent a’r Grawys yn darparu ar gyfer pobl y mae’n well ganddynt gwrs o hyd penodol. Y Grawys hwn, cynhaliwyd cwrs blasu Alffa er mwyn rhoi cyfle i bobl brofi’r cwrs gyda golwg ar redeg cwrs llawn yn y dyfodol.

Ar y cyd â’r digwyddiadau hynny, sydd ar gyfer yr Ardal Gweinidogaeth gyfan, mae lle i ddatblygu mwy o grwpiau bach mewn cymunedau penodol yn yr Ardal Gweinidogaeth, a all wedyn ganolbwyntio ar feithrin disgyblion a chenhadu yn y lleoedd hynny.

Mae datblygu Timau Gweinidogaeth wedi’u Comisiynu ym Mro Ardudwy wedi creu cyfleoedd naturiol i feithrin ein bywyd fel disgyblion o fewn ein cynulleidfaoedd. Bu cyfarfod ynghyd i astudio’r deunyddiau Byw a Dysgu ar gyfer Timau Gofal Bugeiliol a Thimau Arwain Addoliad o werth enfawr i ddyfnhau ffydd.

Cyfrannodd y clwb ar ôl ysgol, dosbarthiadau Conffirmasiwn a chwrs i baratoi plant i dderbyn y Cymun Bendigaid at feithrin ffydd ein disgyblion iau.

Cafodd grŵp o chwe oedolyn a phobl ifanc eu conffirmio gan yr Esgob Andy John yn 2017.

Tyfu gweinidogaethau newydd

Yn ystod y pum mlynedd diwethaf, Bro Ardudwy fu’r plwyf hyfforddi ar gyfer dau o guradiaid ifanc, ynghyd â bod yn blwyf hyfforddi ar gyfer darllenydd lleyg dan hyfforddiant a gweinidog arloesi dan hyfforddiant.

Yn ogystal, mae yna Dîm Gofal Bugeiliol wedi’i Gomisiynu, tîm o Arweinwyr Addoliad wedi’u Comisiynu, yn cynrychioli’r rhan fwyaf o’r eglwysi yn yr Ardal Gweinidogaeth. Gall y ddau dîm bellach feithrin Cynorthwywyr Ewcharistaidd trwyddedig ym mhob eglwys, a thimau o bobl ymroddgar i redeg ein gweithgareddau rheolaidd i blant a phobl ifanc.

Cafodd doniau dau o’n plwyfolion iau eu cydnabod yn ehangach ac mae gan y ddau bellach swyddi esgobaethol llawn amser, un fel Swyddog Prosiect a’r llall (Trysorydd ein ‘Bro’) fel Swyddog Codi Arian a Stiwardiaeth yr Esgobaeth.

Croesawu plant, pobl ifanc a theuluoedd

Rhoddwyd pwyslais arbennig ar hyn ym Mro Ardudwy dros y pedair blynedd diwethaf ac mae’r Ardal Gweinidogaeth yn rhedeg nifer o weithgareddau i ymgysylltu â phlant a theuluoedd.

Mae tri grŵp Arch Noa ar gyfer mamau, tadau, gofalwyr eraill a phlant o dan deirblwydd oed.

Cynhelir y Clwb Bach yn wythnosol yn Neuadd yr Eglwys ac mae’n cael ei redeg gan ddau dîm eciwmenaidd, gyda’r aelodau’n dod o bobman yn yr Ardal Gweinidogaeth. Rhennir y clwb yn grŵp iau sy’n canolbwyntio ar grefftau a gemau’n gysylltiedig â stori o’r Beibl a grŵp hŷn sy’n canolbwyntio ar drafod. Mae’r Clwb yn bwynt cyswllt â sawl teulu nad ydynt yn ymwneud ag unrhyw agwedd arall ar fywyd yr Eglwys yn yr Ardal Gweinidogaeth.

Nid oes unrhyw ysgolion eglwys yn y ‘Fro’. Fodd bynnag, bydd timau eciwmenaidd Agorwch y Llyfr yn ymweld â’r ysgolion yn Abermaw, Dyffryn Ardudwy, Harlech a Thalsarnau, a chroesewir cynnal gwasanaethau ysgol eraill hefyd, fel arfer o dan arweiniad gweinidogion. Mae bob amser groeso i’r ysgolion ymweld â’r adeiladau eglwysig a chynnal gwasanaethau ynddynt. Cymerodd yr ysgolion ran mewn llwybrau stori adeg y Pasg yn ein heglwysi ac yn Neuadd yr Eglwys, cynhaliwyd digwyddiadau ar gyfer plant sy’n gadael yr ysgol a chynhaliwyd cyfres o weithdai adeg y Nadolig mewn ysgolion ledled yr Ardal Gweinidogaeth, gyda’r gwaith celf a grëwyd yn cael ei arddangos mewn eglwysi dros gyfnod y Nadolig.

Mae llawer o bosibiliadau ar gyfer ymgysylltu â phobl ifanc yn yr Ardal Gweinidogaeth, gwaith y rhoddwyd ystyriaeth iddo ond na ddatblygwyd hyd yma. Mae dileu cyllid gan y Cyngor ar gyfer clybiau ieuenctid ledled yr Ardal Gweinidogaeth hefyd wedi creu gwir angen am sefydlu gweithgareddau ieuenctid, angen y gallai’r Ardal Gweinidogaeth ymateb iddo.


Cynlluniau datblygu

Yn ystod y blynyddoedd diwethaf bu’r Tîm Gweinidogaeth (yn aml mewn trafodaeth â staff yr Esgobaeth) yn gweithio’n galed ac yn meddwl yn ddwys ynghylch ein Cynllun Datblygu Cenhadaeth, ein Cynllun Datblygu Eiddo a’n Cynllun Datblygu Cyllid.

Dros y flwyddyn ddiwethaf bu’r Esgobaeth a’r Ardal Gweinidogaeth yn ystyried yn fanwl gyfle cenhadol posibl mewn adeilad heb fod yn un eglwysig yn Abermaw. Yn ystod y cyfnod hwnnw, gohiriwyd gwneud nifer o benderfyniadau eraill ynghylch eiddo, a digwyddodd hynny hefyd gyda chwblhau’r Cynllun Datblygu Cenhadol. Yn y pen draw, yr hydref diwethaf, penderfynwyd nad oedd y prosiect cenhadol arfaethedig yn ymarferol. Ers hynny, mae trafodaethau o fewn yr eglwysi a thrafodaethau â’r cyhoedd wedi ailddechrau, yn enwedig ynghylch dyfodol Eglwys Dewi Sant ger yr harbwr yn Abermaw.

Bu creu’r cynlluniau hyn yn gam arwyddocaol iawn yn nhermau annog a galluogi pobl i feddwl a gweithio’n gydweithredol ledled yr Ardal Gweinidogaeth. Fodd bynnag, gan i dair blynedd fynd heibio ers i ni ddechrau gweithio ar ein cynlluniau, byddai’n amserol bellach i ailedrych ar y cynlluniau ynghylch Eiddo a Chenhadaeth â ‘llygaid newydd’.

Datblygu eiddo

Mae nifer o benderfyniadau allweddol i’w gwneud yn y dyfodol ynghylch eiddo ym Mro Ardudwy ond deellir hefyd bod rhaid i’r rheini dalu sylw i’r Cynllun Datblygu Cenhadaeth a chael eu llywio ganddo.

Cafodd tair eglwys eu cau yn ystod y pum mlynedd diwethaf: Eglwys Crist, Talsarnau; Llanenddwyn, Dyffryn Ardudwy, a Sant Philip, Caerdeon (ger Bontddu). Mae bellach naw adeilad eglwysig yn yr Ardal Gweinidogaeth ac er bod y rhan fwyaf ohonynt mewn cyflwr gweddol, ar un ystyr nid yw’r sefyllfa hon, mae’n debyg, yn gynaliadwy.

Mae’r ddwy eglwys sydd heb gynulleidfaoedd na gwasanaethau rheolaidd, sef Llandecwyn yn y Gogledd ac Eglwys Dewi Sant yn Abermaw, ar hyn o bryd yn cael eu cynnal gan eglwysi eraill yn yr Ardal Gweinidogaeth. Fodd bynnag, mae posibilrwydd y gallai’r ddwy gynnig ffynonellau incwm ychwanegol ar gyfer y Fro ac mae’n debyg y bydd Arweinydd yr Ardal Gweinidogaeth a Chyngor yr Ardal Gweinidogaeth am ymchwilio i’r posibiliadau hynny’n fwy manwl yn y dyfodol agos.

Mae holl adeiladau eglwysig Bro Ardudwy yn adeiladau rhestredig, ond nid yw Neuadd yr Eglwys yn Nyffryn Ardudwy wedi’i rhestru. Mae pob eglwys yn gweithio’n unol â gofynion adroddiad Arolygiad Pum-mlynyddol cyfredol.

Mae Eglwys Sant Ioan yr Efengylwr yn Abermaw yn Adeilad Rhestredig Gradd II*. Mae wedi derbyn cyllid sylweddol gan Gronfa Treftadaeth y Loteri, mae cynllun cynnal a chadw deng mlynedd ar waith ar ei chyfer ac mae hi mewn cyflwr hynod o dda. Canfuwyd drwy’r cynllun bod angen peth gwaith, heb fod yn sylweddol, a gwneir y gwaith hwnnw yn ystod 2018. Mae’n adeilad Fictoraidd mawr a thrawiadol ar fryn uwchlaw’r dref, a gynlluniwyd gyda lle i fil o bobl eistedd.

Mae Eglwys Dewi Sant yn Abermaw yn Adeilad Rhestredig Gradd II. Mae’r adeilad mewn cyflwr gwael ar y tu mewn ac mae marc cwestiwn ynghylch ei ddefnydd ar gyfer y dyfodol. Ni fu cynulleidfa fore Sul yno ers y 1970au, ac oherwydd cyflwr addurnol gwael yr adeilad, ni chynhaliwyd unrhyw wasanaethau yno ers ymron i flwyddyn. Mae’r eglwys yn annwyl iawn yng ngolwg llawer o ‘hen’ deuluoedd Abermaw.

Eglwys y Santes Fair a Sant Bodfan oedd hen Eglwys y Plwyf Abermaw. Mae’n Adeilad Rhestredig Gradd 1 a disgwylir cwblhau rhaglen gadwraeth ac adfer ar yr adeilad yn 2018. Ariennir hynny, gan fwyaf, drwy fuddsoddiadau hanesyddol.

Mae Eglwys Llanddwywe, Talybont, yn Adeilad Rhestredig Gradd II*. Gwnaed cryn waith ar yr adeilad a disgwylir cwblhau gwaith ychwanegu cegin a thoiled a pheth gwaith arall eleni. Ariennir hynny, gan fwyaf, o werthu Eglwys Llanenddwyn, Dyffryn Ardudwy, a gafodd ei chau yn 2016 oherwydd bod ei tho’n dadfeilio a bod Eglwys Llanddwywe mor agos.

Mae Eglwys Sant Pedr, Llanbedr, yn Adeilad Rhestredig Gradd II*. Gosodwyd system wresogi newydd yn ddiweddar ac mae’r adeilad mewn cyflwr rhagorol.

Mae Eglwys y Santes Fair, Llanfair, yn Adeilad Rhestredig Gradd II* ac mae’r adeilad hwn hefyd mewn cyflwr da.

Mae Eglwys Tanwg Sant, Harlech, yn Adeilad Rhestredig Gradd II. Mae’n adeilad Fictoraidd mewn ardal gadwraeth. Lluniwyd cynllun cynhwysfawr a chyffrous i ad-drefnu’r tu mewn i’r eglwys a gwneud gwaith adfer, y mae’n hen bryd iddo ddigwydd, ar ffabrig yr adeilad. Mae’r gynulleidfa ers tro byd yn gweld anfanteision bod heb gyfleusterau toiled a gofod ar wahân ar gyfer cynnal gweithgareddau plant ar fore Sul.

Mae Eglwys Sant Mihangel, Llanfihangel, yn Adeilad Rhestredig Gradd II. Mae cynllun cadwraeth ar gyfer yr adeilad ac ariennir hynny, gan fwyaf, o fuddsoddiad hanesyddol.

Mae Eglwys Llandecwyn yn Adeilad Rhestredig Gradd II a hi yw eglwys wreiddiol y Small Pilgrim Network. Mae angen gwaith atgyweirio ar yr adeilad ac mae defnydd yr eglwys hon a’i pharhad i’r dyfodol yn ansicr.

Eglwys Llandanwg, ‘yr eglwys yn y tywod’, yn wreiddiol oedd Eglwys y Plwyf Harlech. Bu addoli Cristnogol yn digwydd ar y safle’n ddi-dor ers y Bedwaredd Ganrif ac mae’r adeilad yn Adeilad Rhestredig Gradd 1. Lluniwyd cynllun cadwraeth ar gyfer yr adeilad a bydd hynny’n cael ei ariannu drwy grantiau a buddsoddiad hanesyddol.

Ers blwyddyn, mae’r Cynllun Prynu i Blwyfi wedi sicrhau bod ein holl drydan yn dod o ffynonellau adnewyddadwy.

Gellir gweld mwy o wybodaeth ynghylch ein hadeiladau eglwysig ar wefan y Fro: broardudwy.church/cy

Persondai

Un unol â phenderfyniad yr Eglwys yng Nghymru i ddisodli ei hen bersondai mawr, drud i’w gwresogi, â thai teuluol modern, mae’r ddau hen bersondy yn Nyffryn Ardudwy ac Abermaw wedi cael eu gwerthu.

Tŷ modern yn Harlech yw’r persondy sydd ar ôl. Ni chynhwysir disgrifiad manylach yma gan efallai y prynir persondy mewn lleoliad mwy canolog ar gyfer y periglor newydd.

Datblygu cenhadaeth

Mae brwdfrydedd cynyddol ynghylch cenhadu yn yr Ardal Gweinidogaeth. Mae angen rhagor o waith bellach ar Gynllun Datblygu Cenhadaeth. Cydnabyddir bod yna lawer iawn o syniadau ar gyfer ymwneud cenhadol y gallai’r Ardal Gweinidogaeth eu datblygu ond bod gwir angen proses o ddirnad lle dylem ganolbwyntio ein hymdrechion. Bydd hwyluso datblygu gweledigaeth eglur ar gyfer cenhadaeth eglwysi Bro Ardudwy ar gyfer yr ychydig flynyddoedd nesaf yn un o’r prif heriau ar gyfer Arweinydd nesaf yr Ardal Gweinidogaeth.

Datblygu cyllid

Tywyswyd yr Ardal Gweinidogaeth drwy sawl datblygiad o bwys gan Drysorydd rhagorol y Fro, Mr Owain Pritchard. Mae Pwyllgor Adeiladau a Chyllid bach ond effeithiol yn ei gynorthwyo.

Ers ffurfio Bro Ardudwy, gwelwyd newid sylweddol yn y modd y trefnir ac y defnyddir adnoddau ariannol. Gan ddechrau gyda gwaith i sefydlogi incwm gan ddefnyddio’r cynllun Rhoi yn Syth a chynnal trafodaethau agored â’r cynulleidfaoedd ynghylch eu cyflwr ariannol, mae diwylliant agored wedi datblygu a ffynnu yn yr Ardal Gweinidogaeth.

Mae’r Ardal Gweinidogaeth yn elusen gofrestredig (rhif 1146546), ac mae ymddiriedolwyr Bro Ardudwy yn cymryd rheolaeth ariannol o ddifrif ac, yn dilyn gweithredu’r rhaglen Cydlynu Ariannol yn llwyddiannus ledled yr ardal, mae darlun llawn a chywir o’r gwir adnoddau ariannol y bendithiwyd yr Ardal Gweinidogaeth â hwy ar gael bob amser. Bu datgelu gwybodaeth ariannol yn llawn yn fewnol yn fodd o leddfu pryder llawer o gynulleidfaoedd ac mae gwir ymdeimlad o roi, o rannu ac o haelioni Cristnogol ym maes cyllid wedi ffynnu.

Fel rhan o’r Cynllun Datblygu Cyllid, daeth defnyddio rhoddion, boed y rheini’n rhai ariannol neu’n rhoddion o adeiladau, a rhannu’r rhoddion ag eraill yn agwedd allweddol ar fywyd cyllidol yr ardal. Cafodd agor yr holl adeiladau eglwysig a’u hysbysebu fel mannau agored y gall pawb eu mwynhau effaith drawsffurfiol ar gynulleidfaoedd rhai eglwysi, gan agor ffynonellau incwm ychwanegol na fyddid wedi eu datblygu o dan yr hen drefn blwyfol.

Er mwyn sicrhau stiwardiaeth dda ledled yr Ardal Gweinidogaeth, gwnaed ymrwymiad i ddefnyddio’r Cynllun Prynu i Blwyfi, sydd wedi lleihau costau ymhellach ond hefyd, fel sgil effaith ddymunol, wedi sicrhau bod yr holl drydan a brynir o dan y cynllun hwn bellach yn dod o ffynonellau adnewyddadwy yn unig.

Fel enghraifft arall o’r agwedd agored at faterion ariannol yr Ardal Gweinidogaeth, mae’r broses o symud cyllid yr holl eglwysi i un cyfrif cyfredol bron wedi’i chwblhau. Y cam nesaf fydd adolygu ein buddsoddiadau er mwyn sicrhau adenillion gwell i ariannu ymhellach genhadaeth yr Eglwys yn yr Ardal Gweinidogaeth.

Cafodd y prosesau ar gyfer hawlio Rhodd Cymorth a Chynllun Rhoddion Bach Rhodd Cymorth eu hystwytho yn ystod y deuddeng mis diwethaf drwy ddefnyddio platfform mygiving.online. Mae hynny hefyd wedi ein galluogi i dderbyn rhoddion yn electronig ar-lein ac mae hynny wedi bod o gymorth yn achos yr adeiladau eglwysig sy’n denu nifer mawr o ymwelwyr.

Gyda’r gwaith a wnaed gan y Pwyllgor Adeiladau a Chyllid, bu datblygu pellach ar reolaeth ariannol yr Ardal Gweinidogaeth gan gynnwys sefydlu Cronfa Weithredol Wrth Gefn.

Cymraeg

Introducing Bro Ardudwy

God of our pilgrimage, whose servant Tanwg walked our coasts and hills, seeking you in prayer and praise: stir us up to follow his footsteps, rescued from the sands of time, and to walk our pilgrim’s way with Christ by our side, until we reach that distant shore, our journey’s end, where you welcome us home; through the same Christ our Lord, who is alive and reigns with you and the Holy Spirit, one God, now and for ever. Amen.
Ffenestr orllweinol Eglwys Sant Ioan, Abermaw / The western window at St John's Church, Barmouth

Bro Ardudwy was one of the first Ministry Areas to be established in the Diocese of Bangor in 2013. Initially the Ministry Area served the communities of Llandecwyn, Talsarnau, Harlech, Llanfair, Llandanwg, Llanbedr, Dyffryn Ardudwy and Talybont. The Ministry Area was completed in 2016 with the incorporation of the communities of Llanaber, Barmouth and Bontddu.


Bro Leadership and Governance

The Revd Canon Beth Bailey became the first Ministry Area leader in 2013 and retired at Easter 2018. The present leadership team consists of an associate vicar; a non-stipendiary associate priest; a licensed lay reader who is licensed to conduct funerals and also serves as the parish administrator; and two retired clergy. Our curate, the Revd Miriam Beecroft, left the team at Easter to take up her first post of responsibility.The Ministry Area is governed by a Ministry Area Council (MAC) on which all churches within the Ministry Area are represented. This meets approximately five times a year. The Ministry Area Council has evolved over the past five years from a forum in which each church had its own priorities and agenda, to a truly collaborative structure which understands and oversees the mission of the entire Ministry Area. This sense of an identity as a ‘Bro’ is also felt by individual congregations and much positive work has gone into fostering relationships across the Ministry Area. There is now strong collaboration in the areas of finance and fundraising, and joint Ministry Area services on fifth Sundays are attended by people from across the Ministry Area.

Key to this culture change has been a commitment to maintain good communication across the Ministry Area. Over the past 5 years the weekly newsletter, ‘Bywyd Bro/Ardudwy Life’ has been invaluable in affirming our new identity as a Ministry Area; nurturing closer links and relationships between the churches; encouraging support of each other’s events; informing congregations of coming services etc; keeping in touch with diocesan activities, decisions, training days and courses; and maintaining links with the housebound, wider community and our dispersed summer/holiday home friends. 120 paper newsletters are printed each week, fifty weeks a year and over 150 are circulated via the internet.

Another key channel of communication is via the individual churches’ Congregational Meetings which feed into the MAC and receive reports from it. The Congregational Meetings are responsible for local church housekeeping and fundraising events and are usually chaired by church wardens.

Over the past five years, the Ministry Team has led the churches through a time of great change with a strong focus on the formation, training and nurturing of teams of lay people from across Bro Ardudwy,( and, in the case of schools, childrens and families work, from other Christian denominations) to lead and participate in every area of church life including children’s and schools work; worship leading; music; pastoral care; families ministry; finance and property matters, administration and marketing via social media etc.

This sense of shared mission across the Ministry Area is exemplified by the Church Hall which is centrally located, in Dyffryn Ardudwy. In 2013, this building had been condemned as being financially unsustainable for the local church to maintain and needed a significant amount of maintenance and development work. The Ministry Area adopted the building as a shared responsibility, with individual churches all contributing funds, which, combined with a number of external grants, allowed the building to be redeveloped into a warm, multi-purpose space. The Hall also provides a centrally placed Ministry Area office with telephone, wifi, computers, photocopier and designated storage areas for children’s and craft supplies, tables etc, new kitchen and two toilets, one for the disabled. The range of activities, from Clwb Bach children’s club to Art club and Alpha to pottery classes, that take place in the hall each week, some initiated by the churches and others by the communities, symbolizes the sense of life and hope that is felt in the Ministry Area.

Church life in Bro Ardudwy is much more than Sunday morning worship. There is recognition across the Ministry Area that engagement with our communities needs to be far more creative and pioneering. As one congregation put it, the next Ministry Area leader will need to be as comfortable selling hot dogs at a BBQ or engaging with people while handing out church flyers at the local co-op, as they are in the pulpit.


Geography and demography

Bro Ardudwy is in one of the most beautiful areas in Wales with most of the Ministry Area lying within the Snowdonia National Park. The Ministry Area is a twenty mile coastal strip lying between the two estuaries of the River Dwyryd in the North and the River Mawddach in the South. It boasts miles of safe sandy beaches, many backed by dunes. Inland the Ministry Area includes an extensive agricultural area with a network of narrow country lanes linking scattered, isolated sheep farms. The whole area is bordered to the East by the magnificent, Rhinog Mountains, often described as Wales’ last great wilderness.

This combination of mountains and coast has ensured that tourism is the principal industry in the area, with the majority of local jobs being seasonal and low paid. The summer population of the Ministry Area swells significantly as tourists flock to the caravan sites and holiday accommodation. The high demand for second homes and holiday lets has pushed up house prices beyond the reach of many local families. This combined with the lack of year-round employment has led to many young people leaving the area and the Ministry Area has an increasingly ageing population. There is significant deprivation in many parts of the Ministry Area, with poor access to services, poor health, low employment rates and poor housing. In particular, Barmouth is recognised as an area of exceptional deprivation and until recently was in receipt of Communities First funding.

There are five Welsh medium primary schools (in Barmouth, Dyffryn Ardudwy, Llanbedr, Harlech and Talsarnau) and one secondary school (Ysgol Ardudwy, in Harlech). Young people also travel to secondary schools in Porthmadog and Tywyn. Approximately 50% of the population of Bro Ardudwy speak Welsh as a first language, with many more having a good level of conversational Welsh. However Barmouth has a far lower proportion of Welsh speakers: in the primary school only a handful of the 200 pupils come from Welsh speaking homes.

Bro Ardudwy includes the two towns of Barmouth and Harlech along with nine villages. Barmouth in the South was once a ship building port and is now a popular seaside holiday destination, with its population of just over 2,500 rising to over 10,000 in the summer months. There is a supermarket and range of services, along with a pretty harbour, famous viaduct and range of family attractions. Harlech, with a population of just over 2,000, lies towards the North of the Ministry Area. Harlech’s famous castle (an UNESCO World Heritage Site) and internationally renowned Royal St David’s golf course attract a huge number of visitors to the area. The geography of the town divides the community in two, with many local Welsh speaking families living in lower Harlech (where the Health Centre and schools are located ) and many retirees and English speakers living in the old upper town (where the castle, shops and St Tanwg’s church are found).

Although Barmouth and Harlech are the principal centres for services, the combined population of the villages far exceeds that of the two towns. To the East of Barmouth lies the village of Bontddu. Stretched North along the A496 from Barmouth lie the villages of Llanaber, Talybont, Dyffryn Ardudwy, Llanbedr and Llanfair. These villages all have an active community life and many retain local shops. North of Harlech, the church of Llanfihangel y Traethau (St. Michael of the Beaches) serves a large rugged land area with a closely knit community who work the old family farms or live in the hamlets of Yr Ynys, Glan-y-wern , Soar, Llandecwyn (known locally as Cilfor) and the larger village of Talsarnau.

Throughout the Bro there is a strong community spirit and a programme of events and activities throughout the year. The Presbyterian Church in Barmouth run Brownies and Girl guides groups and share their building with Welsh-speaking congregations whose chapels have closed. The Elim Pentecostal Church in Barmouth run a well used Food Bank and day nursery. There are four other chapels in the Ministry Area, and Roman Catholic churches at Harlech and Barmouth.

In common with much of the United Kingdom, our communities have, in recent years, suffered the loss of, or at least cuts to, many local services, including banks, public transport, post offices, libraries and, most recently, the closure all our youth clubs. In response, many parishioners are actively involved in local regeneration groups. The present situation presents new challenges and opportunities for the churches of Bro Ardudwy.


Our diocesan vision in context

When Bro Ardudwy was formed the licensed lay reader wrote, “Being a Ministry Area honours the past while introducing a shift of emphasis in the way we need to serve – a Team Ministry, collaborative, owned by all, serving all. This is vital if we are to be a church fit for the 21st century.”

This year she reflected, ‘Sometimes in the midst of it one can easily think that not a lot has changed but in fact Bro Ardudwy has moved a long way from where it was in 2014. Whilst by no means perfect we do, in the main, get along with each other and are finally, I believe, cultivating a life in common. A life in which Gospel values are more than at any time in the past informing who we are and what we do, where we embrace the Diocesan Vision and allow it to interrogate our plans and actions and where team work and prayer are the essentials of everything we have/are.’

There is undoubtedly still much work to be done. However, we believe that sound foundations have been laid and that we are now better equipped to ‘Worship God, Grow the Church and Love the World’.

Worshipping God

All the congregations are now used to a pattern of alternating Holy Communion and Morning Prayer, with the latter being led by a worship team from within that congregation once a month.

All but one church follow the Church in Wales 2004 ‘Order for the Holy Eucharist’ and, for Morning Prayer, a choice of two liturgies drawn from the 2010 resources. There is now active lay involvement in all services, with congregation members leading intercessions and bible readings.

When Bro Ardudwy was first formed, service times were dependent on the availability of clergy and licensed lay readers and arranged to allow ministers time to chat briefly with parishioners over coffee and travel between churches. With lay worship leaders now in all the churches, the Ministry Team and MAC may, in the future, want to explore alternative service patterns.

Drawing on the strengths and character of each church, the Ministry Team has sought to offer a diversity of worship styles across the Ministry Area.

Sunday Morning Worship

11.30am / St John’s, Barmouth / Alternating between Morning Prayer and Eucharist services, the services are conducted from the 2004 communion books or the newer Morning Prayer resources. Occasional Team led services are undertaken and the congregation has experimented with less formal styles of worship. Attendance ranges from 8 - 20

9.30am / St Mary’s, Llanaber / St Mary’s, Llanaber enjoy largely English, traditional 1984 (and occasional 1662) services. Average attendance 15.

11.30am / St Dwywe, Llanddwywe / Services are mainly traditional and bilingual but worship team-led services are often less formal. Sunday morning congregations in the winter are around 16-18 people, with summer congregations being increased by regular visitors and young people attending camps at the local Boys’ Brigade campsite.

9.30am / St Peter’s, Llanbedr and St Mary’s, Llanfair . These churches join together twice a month for Holy Communion, alternating between the two church buildings. On the intervening weeks, both churches have Morning Prayer. Services are mostly in English, with joint services with St Mary’s Llanfair being more bi-lingual. Joint Sunday morning congregations are around 16-20 people. St Peter’s is known as the musical church in the Ministry Area, with a loyal choir. St Mary’s enjoy quiet, traditional services.

9.30am / St Tanwg’s Harlech / Alternating between Morning Prayer and Eucharist services, the services are conducted from the 2004 communion books or the newer Morning Prayer resources. In recent years services have been informal and overtly evangelical in style; including drama, small group discussion and worship songs led on guitar, however the Ministry Area has struggled to maintain this during the interregnum. Attendance ranges from 10 – 20.

11.30am / St Mihangel, Llanfihangel / Llanfihangel is deeply rooted in the local community and has a strong Welsh tradition. Services here are bilingual. The congregation would prefer to have more Holy Communion services. Average attendance is around 15-18 people, doubling on festivals.

United Ministry Area services are held on fifth Sundays of the month, usually at Harlech or Barmouth.

We are blessed to have a good number of gifted organists and there is an active team of 11 bell-ringers based at St John’s, Barmouth.

A significant number of visitors, and wedding couples who are ‘establishing a connection’ with the Ministry Area, increase our congregations during the warmer months.

Sunday evening worship

St Tanwg’s, Llandanwg – this ancient church in the dunes has a monthly, contemplative, evening service. These are weekly during the summer months but monthly through the winter, plus special occasions/festivals’. monthly during the winter weekly during the summer months. Attendance can be as low as 3 in winter and 80 plus on festivals.

St Tecwyn’s, Llandecwyn This remote mountain church hosts well-attended, mostly Welsh services eg Christingle, Harvest Festival, Pilgrimage Service and a monthly service of Gosber (traditional, old Welsh Evening Service) during the summer months. With limited parking on a sloping field these services are always weather dependent and, during the past year, have been suspended because of a dangerous, leaning lych-gate (now repaired). Llandecwyn is a very special place for local families who support the services along with the congregation of Llanfihangel.

Midweek worship

Weekly prayers for healing in the Village Hall, Dyffryn Ardudwy. Tuesdays 10am . This is followed by the ECHO group which was set up to echo the healing ministry of St Enddwyn.

Holy Communion at St Tanwg’s, Harlech Wednesday 10am is followed by fellowship in a local cafe. (5-12 attend)

‘Prego’ prayer group meets fortnightly and uses resources based on the Sunday readings (produced by the St Beuno’s Jesuit Spirituality Centre) to aid prayer and reflection.

Bible Study with a time for prayer takes place fortnightly in the Church Hall

Ecumenical Worship

Monthly joint evening services at Christchurch, Presbyterian Church, Barmouth.

Other ecumenical, community services are held throughout the year, particularly at Christmas, Remembrance and festivals. Local institutions including the RNLI and Sailors’ Institute celebrate anniversaries or special landmarks. During Lent an outdoor ‘Stations of the Cross’ service, held in beautiful local gardens, is led by the vicar and local Roman Catholic priest.

Growing the Church

The provision of Bible Study, faith development courses and specific ministry training courses (produced by the diocese) have been important in growing faith in individual disciples, as has the increased hands-on participation of many in ministry. It has been exciting to see faith growing as those who may once have said ‘I can’t’ find that, with encouragement, they can.

Another key element of Growing the Church in Bro Ardudwy has been to offer a range of different styles of services and to explore less formal, creative opportunities for worship. The family-friendly Sunday morning worship in St Tanwg’s, Harlech has been positive in encouraging younger people and families to become part of the regular congregation. St John’s, Barmouth have trialled a monthy ‘breakfast church’ for 16 months with food and crafts for everyone. ‘Jam Sul’, a contemporary, creative Sunday afternoon service was run successfully in the Village Hall in Dyffryn for a season and engaged with a number of families that are not part of regular Sunday congregations. Messy Church has been run at Dyffryn and Barmouth.

Both St John’s, Barmouth and St Tanwg’s, Harlech have been focusing on running events aimed at welcoming local families into church and sharing the gospel in enjoyable and accessible ways. St John’s have run a summer treasure hunt through the town which finished with a BBQ, children’s entertainment and sunset cocktails on the church terrace (aka car park!) Similar treasure hunts at Christmas and Easter along with a Christmas market, Angel festival (with contributions from the whole community) and a star-themed open church event to coincide with the ‘open shopping night’, have succeeded in bringing hundreds of local people through the church doors. In preparation for these events extensive, associated schools work has been undertaken.

A significant rise in the number of funerals and marriages has offered further opportunities to grow our churches. Creative, personalised services have encouraged a few wedding couples to become dedicated members of the congregation at St John’s, and others have joined our congregations following bereavement.

Despite the many changes in recent years, congregation numbers have been maintained with signs of growth in the majority of the churches.

Loving the world

The number of visitors to Bro Ardudwy means that there is huge potential for ministry to visitors to church buildings across the Ministry Area. Significant effort has gone into ensuring that all church buildings in the Ministry Area are open in the daytime. Many have ‘Church Open. All Welcome’ signs outside. St John’s church in Barmouth is a particularly popular visitor destination, with over 32,000 visitors in 2017. The three small churches at Llandecwyn, Llanfihangel y Traethau and Llandanwg are set in beautiful locations and are members of the Small Pilgrim Places network, which encourages visitors to quiet, special places of contemplation. The Visitors Books reveal how much the open churches are appreciated. There is much potential to build on this ministry.

In response to the needs of young parents, many of whom, on the arrival of a new baby, feel isolated and lonely the Ministry area runs two well-equipped , ‘Arch Noa’ groups, which provide a safe environment (in Dyffryn and Barmouth) for young families to make new friends and play. Two teams of retired ladies (a number with relevant past experience) offer refreshments and a listening ear, and the local Health Visitor visits regularly.

The community of Llanbedr is twinned with Huchenfeld in Germany and is the recipient of the Coventry Cross of Nails for the work of reconciliation between the two communities after local airmen were killed by the Nazi youth in WW2. The church in the past has been involved in exchange visits with Huchenfeld and would like to support the community in reviving this link.

Bro Ardudwy has been particularly challenged by the refugee crisis in Europe over the past few years. It has supported work by CEFN, a North Wales charity helping refugees, by hosting collection points for warm clothing and bedding in Barmouth and Harlech. The Ministry Area has also gathered kitchen equipment to furnish housing being provided in North Wales for Syrian refugee families.

The Ministry Area supports a mission partner, Bridget Hathaway who works through Crosslinks with disabled children and promoting disability rights in Southern Africa. Bridget is welcomed annually to the Ministry Area to preach.

Along with a trained and commissioned Pastoral Care team, the ECHO group meets weekly to provide support to those who have been recently bereaved, carers and those facing chronic or terminal illness.

The restored Church Hall is well-used by the local community for a range of activities: Welsh lessons, Garden Club, craft, art and sewing groups, Art Exbibitions, Carers Forum, baby music sessions and private parties. In past winters, two sittings of Sunday Lunch were offered, which proved particularly popular with people who live alone. Church fundraisers and socials (Meals, Bingo, Beetle Drives, Quiz nights and Drama Productions) also attract non-church friends. Every two years, ‘Art in the Aisles’ showcases the work of local craftspeople in the Church Hall, Llanddwywe Church and other local venues. St Tanwg’s Harlech has a well established summer concert season. These feature a wide range of music genres and are popular with locals and tourists alike. Llandanwg hosts well-attended evenings of celtic music, and St John’s, Barmouth offers a larger space to accommodate bigger and sometimes well-known choirs.

Flower Festivals and Open Churches Day events are also appreciated and supported by many visitors.

The Bro Ardudwy Mothers Union meets monthly in the Church Hall.

The churches collect for the food banks at Barmouth and Blaenau Ffestiniog.

The Ministry Area Leader is chaplain to the local Lifeboat crew and President of the Sailors’ Institute.

Funds are also raised for Christian Aid, Water Aid, Tŷ Gobaith Hospice and other charities.

We are a Fair-trade parish.

Nurturing disciples

Bro Ardudwy has recognised that to grow the mission of the church in Bro Ardudwy, discipleship needs nurturing amongst the existing congregations. The twice monthly Bible study has been welcomed as an opportunity to explore the bible in more depth. Advent and Lent courses provide for those who prefer a fixed-length course. This Lent an Alpha taster course has been run to enable people to explore the course with a view to running a full course in the future.

Alongside these Ministry Area wide gatherings, there is potential for more small groups to be developed based in specific communities in the Ministry Area which can then focus on discipleship and mission in those places.

The development of Commissioned Ministry Teams in Bro Ardudwy has created natural opportunities to nurture discipleship within our congregations. Meeting together to study the Living and Learning material for Pastoral Care Teams and Worship Leading Teams have been immensely valuable in deepening faith.

The after school club, Confirmation classes, and a course to prepare children to receive Holy Communion have contributed to nurturing the faith of younger disciples.

A group of 6 adults and young people were confirmed by Bishop Andy John in 2017.

Growing new ministries

In the last five years, Bro Ardudwy has been the training parish for two young curates, along with being the training parish for a trainee Lay Reader and trainee Pioneer Minister.

In addition there is a Commissioned Pastoral Care team, a team of Commissioned Worship Leaders representing the majority of churches in the Ministry Area. Both teams could now be grown licensed Eucharistic assistants in each church, and active teams of people who run our regular children and families activities.

The gifts of two of our younger parishioners have been recognised more widely and both now have full-time Diocesan roles, one as a Project Officer and the other (our ‘Bro’ Treasurer) as the Diocesan Fundraising and Stewardship Officer.

Welcoming children, young people and families

This has been a significant focus for Bro Ardudwy over the past four years and the Ministry Area is actively involved in running a number of activities to engage with children and families.

There are 2 Arch Noa groups for mums, dads, other carers and children under 3.

Clwb Bach happens weekly in the Church Hall and is run by two ecumenical teams drawn from across the Ministry Area. The club is split into a younger group focused on crafts and games linked to a bible story and an older group focuses on discussion. This engages with a number of families who aren’t involved in any other aspect of church life in the Ministry Area.

There are no church schools in the ‘Bro’ however ecumenical Open the Book teams visit the schools in Barmouth, Dyffryn, Harlech and Talsarnau, and other assemblies, usually led by ministers, are also warmly welcomed. The schools are always welcome to visit and hold services in the church buildings; they have participated in Easter story trails in our churches and Hall; leavers’ events have been held and a series of workshops at Christmas time have been run in schools across the Ministry Area, with artwork created being displayed in churches over the Christmas period.

There is much potential for engagement with young people in the Ministry Area, which has been explored but not developed. The recent withdrawal of Council funding from youth clubs across the Ministry Area has also created a real need for provision of youth engagement which could be responded to by the Ministry Area.


Development plans

In recent years the Ministry Team (often in conversation with diocesan staff ) has worked hard and given considerable thought to our Mission, Property and Finance Development Plans.

Over the past year a potential missional opportunity focussed in a non-church building in Barmouth has been thoroughly explored by the diocese and Ministry Area. During this time a number of other property decisions were put on hold as was the completion of the Mission Development Plan. Eventually, last autumn, it was decided that the proposed mission project was not viable. Since then, public and church discussions have resumed, particularly about the future of St David’s church on the harbour in Barmouth.

The production of these plans has been of great significance in terms of encouraging and enabling collaborative thinking and working across the Ministry Area. However, because three years have passed since work on our plans began, it would be timely to revisit the Property and Mission plans with ‘fresh eyes’.

Property development

There are a number of key decisions to make in the future surrounding property in Bro Ardudwy but also an understanding that these need to be informed and directed by the Mission Development Plan.

Three churches in the area have been closed in the last five years: Christchurch, Talsarnau; Llanenddwyn, Dyffryn Ardudwy, and St Phillips, Caerdeon (near Bontddu). There are now nine church buildings in the Ministry Area and although the majority are in fairly good condition, there is a sense in which this is probably not sustainable.

The two churches without regular services/congregations, Llandecwyn in the north and St David’s Barmouth are presently supported by other churches in the Ministry Area. However both have the potential to provide additional income streams for the Bro and it is likely that the Ministry Area Leader and MAC will wish to investigate these possibilities more thoroughly in the near future.

All the church buildings of Bro Ardudwy are listed buildings. The church hall at Dyffryn is not. Each church is working to the requirements of a current quinquennial inspection report.

St John the Evangelist Church Barmouth is Grade II* listed: it has been the recipient of considerable Heritage Lottery funding, has a 10 year ongoing maintenance scheme in place and is in exceptionally good condition. Some minor works have been identified by this scheme and will be carried out in 2018. It is a large imposing Victorian building on the hill above the town with a designed seating capacity of 1000.

St David’s Church, Barmouth is Grade II listed. It is in poor condition internally and there is a question over its future use. There has been no Sunday morning congregation since the 1970’s and, due to the poor decorative state of the building, no services have been held here for nearly a year. The church is very dear to many ‘old’ Barmouth families.

St Mary & St Bodfan was the Parish church of Barmouth. It is Grade 1 listed and in the process of completing a programme of conservation and restoration to be completed in 2018. This will, in the main, be funded by historic investments.

Llanddwywe church Talybont is Grade II* listed. It has had considerable work done on it and the addition of a kitchenette and toilet and some other minor works should be completed this year. This will in the main be funded from the sale of Llanenddwyn church, Dyffryn Ardudwy, which, because of failing roof and the proximity of Llanddwywe, was closed in 2016.

St Peter’s Church, Llanbedr is Grade II* listed. It has recently had new heating installed and is in excellent condition.

St Mary’s Church Llanfair is Grade II* listed and is also in good condition.

St Tanwg Harlech is a Grade II Listed, Victorian building in a conservation area. There is a comprehensive and exciting plan in place to reorder the interior of the church and carry out long overdue remedial work to the fabric of the building. The congregation have long felt hampered by the lack of toilet facilities and a separate space in which to run children’s activities on a Sunday morning.

St Michael’s Llanfihangel is a Grade II listed building. There is a conservation plan in place. This will, in the main, be funded from an historic investment.

Llandecwyn is a Grade II listed building and the original church of the Small Pilgrim Network. It requires repair work. The future use and ongoing viability of this church is uncertain.

Llandanwg, ‘the church in the sand’, was the original parish church of Harlech. It is the site of continuous Christian worship since the 4th century and is Grade 1 listed. A conservation plan has been drawn up. Grants and historic investment will fund this work.

For the past year using the Parish Buying Scheme has ensured that all electricity comes from renewable sources.

Further information on our church buildings can be found on the Bro website broardudwy.church

Parsonages

In line with the Church in Wales’ decision to replace its large, old, expensive to heat parsonages with more modern family homes, the two former parsonages at Dyffryn Ardudwy and Barmouth have been sold.

The remaining parsonage is a modern house at Harlech. A fuller description is not included here as a more centrally placed parsonage may be purchased for the new incumbent.

Mission development

There is increasing enthusiasm for mission in the Ministry Area. Further work is now needed on a Mission Development Plan. There is recognition that there are a huge number of ideas for missional engagement which the Ministry Area could develop but a real need for a process of discernment about where energy should be focused. Facilitating the development of a clear vision for the mission of the churches of Bro Ardudwy for the next few years will be a key challenge for the next Ministry Area leader.

Finance development

The Ministry Area has been guided through a number of major developments by the excellent Bro Treasurer, Mr Owain Pritchard. He is assisted by a small but effective Buildings and Finance Committee.

Since the formation of Bro Ardudwy a sizeable shift in the deployment and use of financial resources has materialised. Beginning with a stabilizing approach to income by utilizing the Gift Direct scheme and having open conversations with congregations as to the state of their finances, an open culture within the Ministry Area has developed and flourished.

As a registered charity (1146546) the trustees of Bro Ardudwy take financial management seriously and, following the successful implementation of the Finance Co-ordinator program across the area, a full and accurate picture is maintained of the true financial resources that the Ministry Area has been blessed with. Results of full disclosure of finances internally have proved to be a release of worry for many congregations and a true sense of Christian conferring, sharing and generosity towards finances has blossomed.

As part of the Finance Development plan, use of gifts whether financial or buildings and sharing of them with others has been a key aspect of the financial life of the area. Opening and advertising all Church buildings as being open places available for everyone to visit and enjoy has had a transforming effect for some church congregations opening up further income streams that originally would not have been developed under the old Parish methodology.

To ensure good stewardship across the Ministry Area a commitment to using the Parish Buying scheme has been made resulting in further reduced costs but also a pleasant side effect in that electrical energy purchased using this scheme now comes completely from renewable sources.

To further demonstrate the openness of the finances of the Ministry Area the process of moving all of the churches into a single current account has almost been complete with the next stages involving a review of investments to ensure a better rate of return to further fund the mission of the Church in the Ministry Area.

Processes for claiming Gift Aid and GASDS have been streamlined over the last 12 months using the mygiving.online platform. This has also enabled us to accept donations electronically online which has proven beneficial in the Church buildings that attract large visitor numbers.

With the work undertaken by a Buildings & Finance Committee further inroads have been made in the financial management of the Ministry Area including the implementation of an Operational Reserve.