minus bangor1 bangor2 bangor3 bangor4 bangor5 bangor6 bangor7 bangor8 bangor9 bangor10 bangor11 bangor12 bangor13 bangor14 bangor15 bangor16 bangor17 bangor18 bangor19 bangor20 bangor21 bangor22 bangor23 bangor24 bangor25 bangor26 bangor27 bangor28 bangor29 bangor30 bangor31 bangor32 bangor33 bangor34 bangor35 bangor36 bangor37 bangor38 bangor39 bangor40 bangor41 bangor42 bangor43 bangor44 bangor45 bangor46 chevron-down chevron-left chevron-right chevron-up download email facebook instagram plus search twitter vimeo youtube
Y goleudy ar Ynys Lawd / South Stack lighthouse
English

Cyflwyno Bro Cybi


Daearyddiaeth a demograffeg

Archddiaconiaeth Ynys Môn / The Archdeaconry of Anglesey

Ynys Môn

O ran poblogaeth a nifer eglwysi, mae Môn yn cyfrif am draean o Esgobaeth Bangor. Yr oedd gynt yn rhan o Wynedd, ac yn awr Môn, Ynys Cybi a’r ynysoedd eraill llai yw Sir Ynys Môn. Ynys Môn yw’r ynys fwyaf yng Nghymru, a’r pumed sydd o gylch Prydain Fawr. Cofnododd Cyfrifiad 2011 boblogaeth o 69,700. Mae bron i dri chwarter y trigolion yn siarad Cymraeg.

Dynodwyd morlin gwledig yr ynys gyfan yn Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol ac y mae yno nifer o draethau, yn enwedig ar hyd yr arfordir dwyreiniol rhwng trefi Beaumaris ac Amlwch ac ar hyd arfordir y gorllewin o Ynys Llanddwyn trwy Rosneigr at y baeau bychain o gwmpas Pen Carmel. Clogwyni dramatig a baeau bychain sydd yn nodweddu arfordir y gogledd. Mae Llwybr Arfordir Môn yn 200 kilometr o hyd, ac yn dilyn yr arfordir yn ei gyfanrwydd. Twristiaeth bellach yw’r gweithgaredd economaidd mwyaf arwyddocaol ar yr ynys, gyda thros 2 filiwn o bobl yn ymweld bob blwyddyn. Amaethyddiaeth yw ail ffynhonnell incwm economi’r ynys.

Mae diwydiannau mawr bron wedi diflannu o Fôn. Tan 2009, yr oedd gwaith mwyndoddi alwminiwm yng Nghaergybi, a chollodd lawer o gyflogwyr mawr eraill dros y blynyddoedd diwethaf. Bu Amlwch a’r cyffiniau unwaith yn ganolfan o bwys i’r diwydiant copr. Ger Cemaes mae gorsaf niwclear yr Wylfa a hen waith bromin, ond mae’r ddau adweithydd bellach wedi cau. Er bod datblygiadau wedi eu hatal yn ddiweddar, erys posibilrwydd y daw adweithydd newydd i’r safle, ac y mae Cyngor Sir Ynys Môn a Llywodraeth Cymru yn cefnogi hyn yn frwd.

Ardal Weinidogaeth Bro Cybi

Mae Ardal Weinidogaeth Bro Cybi yn rhannu ffin ag Ynys Cybi oddi ar ochr orllewinol Môn, gyda sianel gul a throellog yn eu gwahanu.

Mae’r cysylltiadau trafnidiaeth yn rhagorol. Mae’r A55 yn llwybr cyflym ar draws y gogledd tuag at ddinasoedd mawr Manceinion a Lerpwl, a chysylltiadau gyda thraffyrdd mawr. Mae gorsaf reilffyrdd Caergybi yn brysur gyda, gyda threnau cyflym rheolaidd yn syth i Crewe, Caerdydd a Llundain. Porthladd Caergybi yw’r ail borthladd mwyaf yn y DU, ac y mae maes awyr bychan yn y Fali, gyda theithiau bob dydd yn ôl ac ymlaen i Gaerdydd.

Mae Ynys Cybi (15.22 milltir sgwâr) yn un o wrthgyferbyniadau mawr. Mae yno 30 milltir o lwybr yr arfordir, gyda rhai o’r golygfeydd mwyaf ysblennydd yng Nghymru. Mae arfordir dramatig, dau barc gwledig, traethau rhyfeddol a bywyd gwyllt anhygoel yn denu nifer fawr o dwristiaid bob blwyddyn. Yn ei chanol mae tref Caergybi. Gyda phoblogaeth o 13,649, dyma’r dref fwyaf yn yr Esgobaeth, ac y mae felly yn ganolfan cenhadaeth bwysig.

Ar waethaf pwysigrwydd strategol y dref a’i photensial mawr, mae’n dioddef lefelau uchel o broblemau cymdeithasol, economaidd ac amgylcheddol. Arwyddion o hyn yw un o’r cyfraddau diweithdra uchaf yng Nghymru; pobl o oedran gwaith yn gadael; lefelau is na’r cyfartaledd o gymwysterau addysgol; perchenogaeth ceir isel; 28% o blant yn byw ar aelwydydd lle nad oes neb yn ennill cyflog; lefelau uchel o ddigartrefedd, camddefnyddio cyffuriau ac alcohol; ieuenctid wedi dieithrio, fandaliaeth a mân droseddau. Dim ond lleiafrif bychan iawn o’r 2 filiwn o ddefnyddwyr y porthladd sy’n ymweld â chanol y dref lle mae llawer o siopau gwag.

Amcangyfrifir bod tua 3,000 o unigolion yn y dref yn derbyn cefnogaeth y wladwriaeth. Mae’r amrywiol broblemau wedi tueddu i waethygu ei gilydd a chreu sefyllfa o amddifadedd lluosog lle mae ffactorau negyddol yn ategu ei gilydd. Mae llawer o fentrau i ail-ddatblygu ac adfywio’r dref. Gwariwyd llawer o arian eisoes, ond erys llawer i’w wneud eto.

Cymunedau cyfagos

Mae cymunedau Trearddur, Rhoscolyn, a’r wlad o gwmpas yn hollol wahanol i Gaergybi. Ychydig dan 2,000 yw’r boblogaeth i gyd ac y maent ar y cyfan yn well eu byd, gan ddibynnu’n helaeth ar ymwelwyr haf a pherchenogion cyfoethog ail gartrefi. Mae prisiau uchel iawn tai yn rhai o’r ardaloedd hyn yn cymharu â phrisiau tai yn ardaloedd cymudo Llundain. Dros y flwyddyn a aeth heibio, gwerthwyd nifer o dai am brisiau dros£500,000. O gofio nad yw cyflogaeth yn yr ardal hon yn wahanol o gwbl i Gaergybi, y farchnad ail gartrefi a chartrefi ymddeol sydd yn gyfan gwbl gyfrifol am y cynnydd ym mhrisiau tai. O’r herwydd, tra’r oedd modd unwaith meddwl am adael Caergybi a byw yn Nhrearddur neu Roscolyn, breuddwyd amhosib ydyw bellach.

Ymhellach, tra bod y cymunedau gwledig yn fywiog yn yr haf, gallant deimlo’n ddistaw iawn yn y gaeaf, gyda rhyw 45% o’r tai yn dai gwyliau. Mae llawer o’r trigolion parhaol wedi ymsefydlu yn yr ardal wedi iddynt ymddeol.

Eglwys Cybi Sant / St Cybi's Church

Addoli Duw

Dros y blynyddoedd diwethaf, y patrwm yn y pedair eglwys fu cael gwasanaeth Cymun Bendigaid traddodiadol bob dydd Sul. Fodd bynnag, cydnabyddir yn awr fod angen i ni fod yn fwy creadigol a chynnal gwasanaethau fydd yn ddeniadol ac yn hygyrch i unigolion a theuluoedd sydd ar hyn o bryd heb unrhyw gysylltiad ag eglwys. Felly, yr ydym yn dechrau datblygu patrwm mwy amrywiol a fydd yn dal i ddarparu ar gyfer y sawl y mae’n well ganddynt addoliad traddodiadol, ond yn ein galluogi i ganoli ynni ac adnoddau ar wasanaethau fydd yn fwy efengylaidd eu natur.

Mae Santes Gwenfaen yn Rhoscolyn yn nodweddiadol i lawer o eglwysi bychain gyda gwasanaethau wythnosol sydd yn syml ond eto’n ysbrydol ddwfn. Maent yn symud ymlaen yn eu haddoliad wrth iddynt ddysgu caneuon newydd a chwilio am ffyrdd creadigol o wneud eu haddoliad yn fwy hygyrch i’r trigolion lleol a’r bobl ar eu gwyliau sydd yn ffurfio’r gynulleidfa.

Mae Santes Ffraid yn Nhrearddur Bay yn symud i gyfeiriad tebyg gan fod yn agored i addoli mewn ffyrdd mwy creadigol ac estyn allan i’r gymuned leol. Mae’r gynulleidfa’n cael ei chwyddo’n sylweddol yn y gwanwyn a’r haf gan bobl ar eu gwyliau, gyda llawer ohonynt yn dychwelyd yn aml.

Mae Dewi Sant at stad Morawelon yn gynulleidfa fechan ond bywiog sydd eto ag awydd cryf i addoli mewn ffordd fydd yn hygyrch ac agored i’r nifer o deuluoedd ac unigolion sy’n byw ar y stad dai gyfagos. Mae ganddynt gynlluniau ar gyfer prosiectau arloesol fydd yn creu cysylltiadau cryfach â’r gymuned leol a’u galluogi i dyfu eu cynulleidfa.

Profodd Sant Cybi amrywiaeth o draddodiadau dros y cenedlaethau, o Efengylaidd i led Eingl-Gatholig. Maent newydd gychwyn gwasanaeth newydd, creadigol, rhyng-genhedlaeth unwaith y mis (Cybi All-Sorts), wedi ail-gychwyn gwasanaeth Cymraeg yn y prynhawn, ac yn ystyried ail-ffurfio eu gwasanaethau boreol i dynnu pobl newydd i mewn.

Suliau - wythnosol

Mae gan bob eglwys wasanaeth boreol wythnosol: Santes Gwenfaen a Dewi Sant am 9.15 a Sant Cybi a Santes Ffraid am 11.00. O ystyried cryfder y tîm gweinidogol cyfredol, efallai y bydd Santes Gwenfaen a Dewi sant yn symud i amser hwyrach, mwy cyfleus yn y bore.

Suliau – misol

4:00pm – Cymun Cymraeg ar Sul 1af pob mis.

Addoli ganol yr wythnos

Cynhelir y Cymun Bendigaid yn Sant Cybi ar ddydd Mercher am 10:30am.

Cynhelir Cwrdd Gweddi bob wythnos yn Santes Ffraid – dydd Llun am 5.00pm, a chwrdd gweddi misol newydd yn Eglwys Dewi Sant.

Defnydd o’r Gymraeg mewn addoliad

Ar wahân i’r gwasanaeth Cymraeg misol yn Sant Cybi, nid oes fawr o ddefnydd o’r Gymraeg yn y gwasanaethau rheolaidd. Y mae gan Sant Cybi beth yn eu gwasanaeth am 11 a.m., ond mae’r tri gwasanaeth arall ar y Sul bron yn gyfan gwbl yn Saesneg. Gofynnir weithiau am briodasau, bedydd ac angladdau yn Gymraeg neu yn ddwyieithog. Mae darpariaeth ar gyfer hyn yn y tîm gweinidogol presennol.

Ar draeth Trearddur / On Trearddur beach

Tyfu’r Eglwys a meithrin disgyblion

Cynhelir Astudiaeth Feiblaidd eciwmenaidd wythnosol yn Eglwys Dewi Sant dan arweiniad y Parchg Jane Bailey. Hefyd, mae grŵp yn cyfarfod yn wythnosol i edrych ar y llithoedd ar gyfer y Sul i ddod. Daw rhyw 15-17 i’r cyntaf, a 7-9 i’r olaf hwn.

Cynhelir cyfarfod misol o Gangen Caergybi o Gell Walsingham gyda phererindod flynyddol i’r Cysegr. Y Parchg Jane Bailey sydd yn cymryd y cyfrifoldeb am hyn, o ran arwain y cyfarfodydd a bugeilio aelodau’r gell.

Mae sefydlu Tîm Gofal Bugeiliol, eto dan arweiniad y Parchg Jane Bailey, yn ddatblygiad arwyddocaol diweddar. Cafodd y tîm effaith eang a dwfn ar fywyd Bro Cybi. Ar hyn o bryd mae tua 10 aelod o’r Tîm, a phob un wedi cwblhau Cwrs Ymweld Bugeiliol yr esgobaeth. Maent yn ymweld bob mis â phob cartref preswyl gyda’r Cymun, ac y maent yn dechrau ymweld ag aelodau o’r gynulleidfa yn eu cartrefi, yn ogystal â derbyn cyfeiriadau gan asiantaethau fel Canolfan Gwelfor ar Stâd Morawelon. Mae hyn yn codi rhai cwestiynau ynghylch gallu, ond mae’r tîm fel unigolion wedi blodeuo, ac yn gwneud cyfraniad arwyddocaol iawn i ofal bugeiliol. Mae’r grŵp hefyd wedi cynhyrchu taflen gofal bugeiliol misol.

Estyn allan a chenhadaeth

Mae’r pedair eglwys yn awr yn edrych allan yn fwy nag y buont o ran gwahodd pobl i ddigwyddiadau. Yr ydym ar hyn o bryd yn datblygu ein cynlluniau Eiddo, Cyllid a Chenhadaeth yn unol â’r weledigaeth esgobaethol i Addoli Duw, Tyfu’r Eglwys a Charu’r Byd. Y bwriad yw i’n Cynllun Cenhadu yrru popeth a wnawn fel Ardal Weinidogaeth, yn enwedig o ran estyn allan ac efengylu.

Mae gennym gynlluniau arwyddocaol i ailddatblygu Sant Cybi mewn prosiect ar raddfa fawr fydd yn gweld ail-drefnu’r tu mewn ac adeiladu canolfan newydd i gynnwys neuadd, cegin, toiled a chyfleusterau i ymwelwyr. Y bwriad yw iddo fod yn adnodd ar gyfer cenhadaeth, i’r dref yn gyffredinol, a bod yn lle i ni gynnig croeso i ymwelwyr.

Ni biau safle eglwys Sant Seiriol o hyd, a ddymchwelwyd yn y 1990au. Mae hwn mewn ardal bwysig o’r dref, yn agos at ysgolion cynradd ac uwchradd, ac yng nghanol ardal breswyl fawr. Mae gennym freuddwyd am godi canolfan eglwys newydd ar gyfer addoliad, cenhadaeth ac estyn allan yno. Rhaid dweud, fodd bynnag, nad oes trafodaethau ffurfiol wedi eu cynnal am y posibilrwydd hwn eto.

Breuddwyd arall nas datblygwyd yw’r posibilrwydd o fod yn berchen a rhedeg tafarn yn rhywle yng nghanol y dref fel canolfan i genhadu pellach.

Rhedwyd Cyrsiau Alpha yn y blynyddoedd a aeth heibio, gan gynnwys cwrs Alpha Ieuenctid, a’r bwriad yw ail-gychwyn y rhain yn y dyfodol agos.

Mae tîm y clerigwyr yn mynd i Ysgol Cybi i gymryd gwasanaethau wythnosol. Agorodd Ysgol Cybi yn 2017 ac y mae ynddi le i 500 o ddisgyblion. Ysgol Eglwys ydyw, ac y mae’r Parchg Neil Ridings yn llywodraethwr gweithredol, ynghyd ag aelodau eraill o Sant Cybi, sydd yn rhoi i’r eglwys gysylltiad cryf â’r ysgol.

Datblygir cysylltiadau ag ysgolion Rhoscolyn, Morawelon, a Kingsland a chydag ysgolion eraill y dref yn y dyfodol, gobeithio.

Mae aelodau o Bro Cybi hefyd yn rhan o grŵp Agor y Llyfr sy’n mynd i ysgolion iau lleol.

Cynhelir llawer priodas a bedydd yn y gwahanol eglwysi. Yr ydym yn edrych ar ffyrdd i wella ein paratoadau a’n cysylltiadau gyda’r teuluoedd fel dull o estyn allan i’r cenedlaethau iau.

Y gobaith yw sefydlu Tîm Efengylaidd, yn dilyn patrwm y Tîm Gofal Bugeiliol, i arwain mewn estyn allan ac efengylu ar draws yr ardal.

Caru’r byd

Yr ydym yn cydnabod fod llawer i’w wneud yn yr ardal hon. Mae’r problemau cymdeithasol sy’n ein hwynebu yn enfawr. Mae tlodi, digartrefedd, unigrwydd, camddefnyddio sylweddau, diweithdra, masnachu mewn pobl a llawer o broblemau eraill ar stepen ein drws yn gyson. Mae teimlad yn cynyddu yn yr AW na allwn anwybyddu’r heriau hyn na mynd i guddio yn nyth cyfforddus bywyd yr eglwys. Mae angen i ni ddatblygu ein gweithredu cymdeithasol mewn ffyrdd mawr a dramatig.

Mae’r Ardal Weinidogaeth yn cefnogi Banc Bwyd y Trussell Trust yng Nghaergybi, a thrwy ei haelodaeth o CYTUN, sy’n cael ei gadeirio’n lleol gan y Ficer Cysylltiol ac yn cefnogi Cymorth Cristnogol.

Mae aelodau unigol yr eglwys yn cymryd rhan mewn nifer o grwpiau gwahanol ac ar amrywiol bwyllgorau (e.e. Amgueddfa Môr Caergybi, yr NSPCC, RNLI, Canolfan Ucheldre, MIND Ynys Môn, CF Môn, ac yn llywodraethwyr ysgolion).

Mae perthynas dda gyda Gobaith Môn, grŵp Cristnogol sy’n estyn allan i ysgolion uwchradd Môn ac sydd wedi canoli yng Nghaergybi.

Yr ydym yn ystyried adfer y gaplaniaeth i Borthladd Caergybi, gan roi cefnogaeth fugeiliol i staff a theithwyr fferi pryd bynnag y bydd angen.

Eglwys y Santes Gwenfaen / St Gwenfaen's Church

Tyfu gweinidogaethau newydd

Ymysg y rhai sydd ar hyn o bryd wedi eu trwyddedu i weinidogaethau ym Mro Cybi mae:

  • Ficer ac Arweinydd yr Ardal Weinidogaeth – yr Archddiacon Andy Herrick
  • Ficeriaid ar y Cyd – Y Parchg Jane Bailey a’r Parchg Neil Ridings
  • Clerigwyr wedi Ymddeol – Y Canon Christine Llewellyn, y Parchg Elizabeth Pope a’r Parchg Alec Mitchell
  • Darllenwyr Trwyddedig – Richard Parry, Glenys Samson, Alan Tucker, Janet Waddington

Ochr yn ochr â’r Tîm Gofal Bugeiliol, y gobaith yw y gallwn ddatblygu mwy o dimau i weithio gyda phlant a phobl ifanc, efengylu a chenhadaeth, gweithredu cymdeithasol etc.

Croesawu plant, pobl ifanc a theuluoedd

Mae’r Ardal Weinidogaeth wedi gweithio’n galed iawn yn y maes hwn. Tan yn ddiweddar, cynhelid digwyddiadau Llan Llanast ym Morawelon ac ambell waith yn Rhoscolyn. Arweiniodd hyn at gyswllt gyda theuluoedd nad ydynt yn dod i’r eglwys. Mae angen gwneud mwy o waith i ail-sefydlu’r gwaith hwn a chwilio am ffyrdd i ddwyn y teuluoedd y cysylltwyd â hwy yn llawnach i mewn i fywyd yr AW.

Hefyd, mae bedydd a phriodasau yn chwarae rhan arwyddocaol yn ein gweinidogaeth. Yr ydym yn datblygu ffyrdd newydd o baratoadau i gyplau sy’n priodi a theuluoedd sydd am fedyddio, a’r ffordd orau i greu dilyniant wedi i’r gwasanaethau gael eu cynnal.

Datblygwyd cysylltiadau gydag ysgolion yn arwyddocaol gyda dyfodiad Agor y Llyfr a chyflwyno Gorsafoedd Gweddi yn Ysgol Cybi.

Eglwys Dewi Sant / St David's Church

Datblygu eiddo

Er nad yw Bro Cybi eto wedi cwblhau eu Cynllun Datblygu Eiddo, mae defnydd da yn cael ei wneud o’r pedair eglwys a dwy neuadd eglwys, ac yn gyffredinol maent mewn cyflwr da iawn.

Eglwys Cybi Sant

Saif Eglwys Cybi Sant (a roes ei enw i Gaergybi) yng nghanol caer Rufeinig fechan a godwyd ddwy ganrif cyn sefydlu annedd Gristnogol. Cybi ei hun a sefydlodd yr eglwys yn 540OC. Mae’r adeilad presennol, a godwyd yn bennaf yn yr 16eg Ganrif, yn eglwys restredig gradd I o arwyddocâd cenedlaethol. Mae’r safle yn atyniad mawr ar Ynys Môn ac yr ydym yn chwilio am ffyrdd i’w wneud yn gyrchfan pererindod a chenhadaeth i ymwelwyr.

Eglwys y Bedd yng nghornel dde-ddwyreiniol y fynwent yw gweddillion corff eglwys o’r 14eg ganrif. Y mae yna ŵr yn ystafell gyfarfod neu neuadd fechan i Eglwys Cybi Sant.

Yr ydym wrthi’n paratoi prosiect datblygu uchelgeisiol ar gyfer safle Cybi Sant, i’w wneud yn adnodd i’r Ardal Weinidogaeth a’r dref fydd yn cynnwys canolfan ymwelwyr a chyfleusterau am genhadu a gweithredu cymdeithasol. Mae grŵp bychan yn arwain y gwaith hwn ac y mae Cyngor yr Ardal Weinidogaeth wedi cymeradwyo’r prosiect.

Eglwys Dewi Sant

Mae Eglwys Dewi Sant ym Morawelon yn adeilad parod amlbwrpas a godwyd ym 1963 ar stâd dai i’r gogledd o ganol y dref. Mae iddi neuadd o faint da (gyda chysegr y gellir ei gau pan fo hynny’n briodol - yr unig ran o’r adeilad sydd wedi ei gysegru); cegin, festri a thoiledau. Nid yw’r eglwys wedi ei thrwyddedu ar gyfer priodasau.

Yn dilyn cau Eglwys Fethodistaidd Caergybi yn 2013, sefydlodd y gymuned Fethodistaidd eu cartref newydd yn yr eglwys hon, sydd wedi arwain at weinidogaeth eciwmenaidd agosach ar y stâd. Llofnodwyd cyfamod rhwng y gymuned ag Eglwys Dewi Sant ac Eglwys Fethodistaidd Caergybi i weithio ynghyd mewn cenhadaeth dros y saith mlynedd nesaf.

Yn ychwanegol at addoli ar y Sul ac astudiaethau Beiblaidd, mae’r adeilad yn cael ei ddefnyddio’n aml gan yr eglwys ar gyfer gwahanol ddigwyddiadau megis Undeb y Mamau. Ac y mae’n cael ei ddefnyddio hefyd gan y gymuned leol ar gyfer grŵp cyn-ysgol, Barnado’s a hyd yn oed fel Gorsaf Bleidleisio.

Mae angen ystyried yn ofalus sut i gyfoethogi ein cenhadaeth ym Morawelon. Mae’r adeiladwaith yn gadarn ond yn edrych yn flinedig.

Fodd bynnag, mae Eglwys Dewi Sant newydd dderbyn perchenogaeth ffurfiol eu safle gan Gyngor Sir Ynys Môn. Mae hyn yn ein rhyddhau i edrych ar ail-ddatblygu posib a threiddio yn ddyfnach i stâd Morawelon.

Eglwys y Santes Ffraid

Codwyd Eglwys y Santes Ffraid yn Nhrearddur ym 1931. Talwyd am ei chodi yn bennaf gan ymwelwyr haf o Swydd Gaer a Chilgwri. Cyflwynwyd yr eglwys ar 2 Ebrill 1932 ond ni chafodd ei chysegru tan 2 Ebrill 1957. Mae Eglwys Santes Ffraid mewn cyflwr da. Mae’n adeilad cynnes a chroesawgar y mae llawer o alw amdano ar gyfer priodasau a digwyddiadau teuluol eraill.

Tua 1999 penderfynwyd bod angen Neuadd Eglwys newydd. Trwy waith caled iawn, llwyddodd yr eglwys i godi cyfanswm o £95,707 ac agorwyd neuadd newydd wych ym mis Rhagfyr 2007. Fe’i defnyddir ar gyfer digwyddiadau’r eglwys a’r gymuned.

Mae’r neuadd a’r eglwys mewn cyflwr da iawn.

Eglwys y Santes Gwenfaen

Saif Eglwys y Santes Gwenfaen ym mhentref Rhoscolyn mewn man ysblennydd yn edrych drosodd at Eryri a Phenrhyn Llŷn. Bu eglwys ar y safle ers 630 OC. Cafodd eglwys a godwyd tua’r 15fed Ganrif ei dinistrio gan dân. Ailgodwyd yr eglwys bresennol yn y 1870au gan ddefnyddio’r cerrig o’r eglwys gynharach o’r 15fed Ganrif. Dathlodd yr eglwys ddiwedd prosiect adnewyddu sylweddol ym mis Ebrill 2012 ac y mae mewn cyflwr da iawn.

Mae gan Santes Gwenfaen hefyd neuadd eglwys (oddeutu 300m o’r eglwys). Codwyd y Neuadd yn wreiddiol yn y 1920au, yn yr arddull ‘Arts and Crafts’, a bu’n nodwedd o fywyd y pentref ers blynyddoedd lawer. Fe’i hadferwyd yn 2010 pryd yr ychwanegwyd ffenestri newydd, gwaith trydanol, cyfleusterau toiled (gan gynnwys cyfleusterau i’r anabl) a dodrefn. Gwnaed gwelliannau pellach dros y flwyddyn a aeth heibio. Mae’r Neuadd yn ganolbwynt bywyd y pentref ac yn ariannol hunangynhaliol.

Tai’r clerigion

Ar hyn o bryd mae Arweinydd yr Ardal Weinidogaeth ac un o’r Ficeriaid Cysylltiol yn byw yn Nhrearddur mewn tai a ddarperir gan yr esgobaeth. Mae’r Ficer Cysylltiol arall yn byw mewn eiddo y mae’r esgobaeth yn berchen arno yn ardal Pont Hwfa tref Caergybi.

Rhagwelir y bydd yr esgobaeth yn darparu tŷ addas a chyfforddus i Arweinydd yr Ardal Weinidogaeth newydd yn nhref Caergybi a fydd yn addas ar gyfer anghenion teulu a gwaith.

Yr arfer yn yr Eglwys yng Nghymru yw mai’r Corff Cynrychioli sydd yn talu Treth y Cyngor ac mai’r Ardal Weinidogaeth sy’n talu’r trethi dŵr. Bydd yr Ardal Weinidogaeth hefyd yn talu treuliau rhesymol yng nghyswllt gwres a goleuni yn rhan gyhoeddus yr adeilad.

Datblygu cyllid

Bu datblygu cyllid cynaliadwy ym Mro Cybi yn llwyddiant eithriadol dros y blynyddoedd a aeth heibio. Cyn creu’r Ardal Weinidogaeth, gan Blwyf Rheithorol Caergybi oedd dyled Cyfran y Plwyf uchaf yn yr Eglwys yng Nghymru.

Mae’r arian yn dynn o hyd. Ond yn araf deg, yr ydym yn newid diwylliant a meddylfryd yr Ardal Weinidogaeth i wella rhoi yn sylweddol gan y gwahanol gynulleidfaoedd, yn ogystal â chwilio am ffyrdd i godi’r arian angenrheidiol ar gyfer adeiladu a phrosiectau eraill o ffynonellau eraill.

Dros y pum mlynedd diwethaf, mae Bro Cybi wedi talu Cronfa Gweindogaeth yr Esgob (yr enw newydd am gyfran y plwyf) yn llawn. £55,296.00 yw’r cyfraniadau presennol o’r Ardal Weindogaeth tuag at Gronfa Gweindogaeth yr Esgob.

Cymraeg

Introducing Bro Cybi


Geography and demography

Gorsaf bâd achub RNLI Caergybi / The Holyhead RNLI lifeboat station

Anglesey / Ynys Môn

In population and number of churches, Anglesey accounts for a third of the Diocese of Bangor. Formerly part of Gwynedd, Anglesey, Holy Island and other smaller islands now make up the County of the Isle of Anglesey. Ynys Môn, the Welsh name for the island, is the largest Welsh island and the fifth largest surrounding Great Britain. The 2011 Census recorded a population of 69,700. Almost three quarters of the inhabitants are Welsh speakers.

The island’s entire rural coastline has been designated an Area of Outstanding Natural Beauty and features many sandy beaches, especially along its eastern coast between the towns of Beaumaris and Amlwch and along the western coast from Ynys Llanddwyn through Rhosneigr to the little bays around Carmel Head. The northern coastline is characterised by dramatic cliffs interspersed with small bays. The Anglesey Coastal Path is a 200-kilometre path which follows the entire coastline. Tourism is now the most significant economic activity on the island with over 2 million people visiting the Island each year. Agriculture provides the secondary source of income for the island’s economy.

Major industry has almost disappeared from Anglesey. Holyhead (Caergybi), until 2009, supported an aluminium smelter, and has lost several other large-scale employers in recent years. Amlwch and the area around it was once a major copper mining town. Near Cemaes Bay is the Wylfa nuclear power station and a former bromine extraction plant. Sadly, both reactors have now ceased operation. Despite recent setbacks, the site is a strong possibility for a replacement reactor, enthusiastically endorsed by Anglesey Council and the Welsh Assembly Government.

Bro Cybi Ministry Area

The Ministry Area of Bro Cybi is coterminous with Holy Island (Welsh: Ynys Cybi, ‘the island of Cybi’) off the western side of the Isle of Anglesey from which it is separated by a narrow, winding channel.

Transport links are excellent. The A55 provides a very fast route across North Wales towards the big cities of Manchester and Liverpool, and links with other major motorways. Holyhead railway station is busy with regular fast trains direct to Crewe, Cardiff and London. The port of Holyhead is the second largest ferry port in the UK. And there is a small airfield at Valley with daily flights to and from Cardiff.

Holy Island (15.22 square miles) is one of great contrasts. It contains 30 miles of coastal path, which provides some of the most outstanding scenery in Wales. Dramatic coastline, two country parks, glorious beaches and amazing wildlife draw a large number of tourists each year. At its centre is the town of Holyhead. With a population of 13,649, this is the largest town in the Diocese and therefore a significant centre of mission.

Despite the town’s strategic importance and tremendous potential, it suffers high levels of social, economic and environmental problems. This is evidenced by one of the highest unemployment rates in Wales; net out-migration of working age people; lower than average levels of educational qualifications; low car ownership; 28% of children live in households with no wage earner; higher levels of homelessness, drug and alcohol abuse; youth disaffection, vandalism and petty crime. Only a very small minority of the 2 million port users visit the town centre where shops have high vacancy rates.

It is estimated that around 3,000 individuals within the town are accessing state support. The various problems have tended to compound each other to create a situation of multiple deprivation where negative factors reinforce each other. There are several initiatives to redevelop and regenerate the town. Considerable amounts of money have already been spent but much remains to be done.

Outlying communities

The communities of Trearddur Bay, Rhoscolyn, and the surrounding rural area are starkly different from Holyhead. Their combined population is just under 2,000 and they are generally more prosperous, depending in a large part on summer visitors and wealthy second-home owners. The very high house prices in some of these areas are comparable to London prime commuter land. In the past year, there have been numerous house sales in excess of £500,000. Given that employment in this area is no different from Holyhead, the housing price boom has been driven entirely by the second home and retirement market. Consequently, whereas once upon a time the opportunity to leave Holyhead and live in Trearddur Bay or Rhoscolyn was an aspiration of many, today it is but an unrealistic dream.

Moreover, whilst the outlying communities are lively in summer they can feel very quiet in winter with around 45% of properties being holiday homes. Many of the permanent residents have settled in the area after retirement.

Cerflun yn Eglwys Cybi Sant / A carving at St Cybi's Church

Worshipping God

In recent years the pattern in all four of the churches has been to have a traditional service of Holy Communion each Sunday. However, it is now being recognised that we need to be more creative and hold services which will be both attractive and accessible to individuals and families who at present have no connection with a church. Thus, we are beginning to develop a more varied pattern that will still provide for those who prefer traditional worship, but enable us to focus energy and resources on services that will be more evangelistic in nature.

St Gwenfaen’s in Rhoscolyn is typical of many small churches with weekly services that are simple and yet deeply spiritual. They are moving forwards in their worship as they learn new songs and look for creative ways to make their worship accessible to the local residents and the many holiday makers who make up the congregation.

St Ffraid’s in Trearddur Bay is moving in a similar direction with an openness to worship in more creative ways and reach out to the local community. The congregation is boosted considerably in the Spring and Summer by holiday makers, many of whom return frequently.

St David’s on Morawelon estate is a small, but lively congregation who again, hold a strong desire to worship in a way that will be accessible and open to the many families and individuals who live on the surrounding housing estate. They have plans for pioneer projects that will forge stronger links with the local community and enable them to grow their congregation.

St Cybi’s have experienced a variety of traditions over the past few generations from Evangelical to mildly Anglo-Catholic. They have just begun a new, creative intergenerational service once a month (Cybi All-Sorts), restarted an afternoon Welsh language service, and are looking to reshape another of their morning services to draw in new people.

Sundays - weekly

Each church has a weekly morning service. St Gwenfaen’s and St David’s at 9.15 and St Cybi’s and St Ffraid’s at 11.00. Given the strength of the current ministry team it may be that St Gwenfaen’s and St David’s will move to a later, more convenient time in the morning.

Sundays – monthly

4:00pm – Cymun Cymraeg (Welsh Communion) on the 1st Sunday of each month.

Midweek worship

Holy Communion takes place at St Cybi’s on Wednesday at 10:30am.

There is a Prayer Meeting each week in St Ffraid’s – Mondays at 5.00pm, and a new monthly prayer meeting in St David’s.

Use of Welsh in worship

Apart from the monthly Welsh service in St Cybi’s there is very little use of Welsh in the regular services. St Cybi’s have a little in their 11am service but the other three Sunday services are almost entirely in English. Weddings, baptisms and funerals are sometimes requested in Welsh or bilingually. There is provision for this in the existing ministry team.

Priodas yn Neuadd Eglwys y Santes Gwenfaen / A wedding at St Gwenfaen's Church Hall

Growing the Church and nurturing disciples

A weekly ecumenical Bible Study is held at St David’s led by the Revd Jane Bailey. In addition, a group meets weekly to look at the lectionary readings for the coming Sunday. Around 15-17 attend the former, and 7-9 attend the latter.

There is a monthly meeting of the Holyhead Branch of the Walsingham Cell with an annual pilgrimage to the Shrine. Rev Jane Bailey takes responsibility for this, both in leading the meetings and pastoring the members of the cell.

The establishment of a Pastoral Care Team, again led by the Revd Jane Bailey, is a significant recent development. The team has had a deep and widespread impact on the life of Bro Cybi. There are currently around 10 members of the team, all of whom have completed the diocesan Pastoral Visiting Course. They visit each residential home monthly with Communion, and are beginning to visit congregation members at home, as well as receiving referrals from agencies like the Gwelfor Centre on Morawelon Estate. This raises some questions of capacity, but the team as individuals have blossomed, and make a very significant contribution to pastoral care. A monthly pastoral care leaflet has also been produced by the group.

Outreach and mission

The four churches are more outward looking in terms of inviting people to events than they have been in the past. We are currently developing our Property, Finance and Mission plans in line with the diocesan vision to Worship God, Grow the Church and Love the World. It is intended that our Mission Plan will drive all that we do as a Ministry Area, particularly in outreach and evangelism.

We have significant plans to redevelop St Cybi’s in a large-scale project that will see the reordering of the interior and the building of a new centre to include hall, kitchen, toilet and visitor facilities. It is intended that it be a resource for mission, for the town in general, and a place we can offer hospitality to visitors.

We still own the site of St Seiriol’s church which was demolished in the 1990s. This is in a significant area of the town, close to local primary and secondary schools, and in the middle of a large residential area. We have dreams to build a new church centre for worship, mission and outreach there. It must be said, however, that there are no formal discussions about this possibility yet.

A further undeveloped dream is the possibility of owning and running a pub somewhere in the town centre as a base for further mission.

Alpha Courses have been run in previous years, including a Youth Alpha course, and it is intended that these begin again in the near future.

The clergy team go into Ysgol Cybi to take weekly assemblies. Ysgol Cybi opened in 2017 and has the capacity for 500 pupils. It is a Church School and Rev Neil Ridings is an active governor, along with other members of St Cybi’s, giving the church a strong link with the school.

Links are being developed with Rhoscolyn, Morawelon, and Kingsland schools and it is hoped, in the future, with the other schools of the town.

Members of Bro Cybi are also part of an Open the Book group that goes into local junior schools.

There are large numbers of weddings and christenings in the various churches. We are looking at ways to improve our preparation and maintain links with the families as a means of outreach to the younger generations.

It is hoped to establish an Evangelistic Team, following the pattern of the Pastoral Care Team, to lead in outreach and evangelism across the area.

Loving the world

We recognise that there is much to be done in this area. The social problems that confront us are huge. Poverty, homelessness, loneliness and isolation, substance abuse, unemployment, people-trafficking and many other issues are constantly on our doorstep. There is a growing heart within the MA that we cannot ignore these challenges or shrink into our cosy huddle of church life. We need to develop our social action in large-scale and dramatic ways.

The Ministry Area supports the Trussell Trust Foodbank in Holyhead, and through its membership of CYTUN, which is chaired locally by the Associate Vicar supports Christian Aid.

Individual church members participate in a number of different groups and are on different committees (e.g. Holyhead Maritime Museum, the NSPCC, RNLI, the Ucheldre Centre, Ynys Mon MIND, Mon CF, plus school governance).

There is a good relationship with Gobaith Môn, a Christian group doing outreach into the secondary schools of Anglesey and based in Holyhead.

We are looking to reinstate the chaplaincy to Holyhead Port, giving pastoral support to staff and ferry passengers whenever necessary.

Growing new ministries

Those currently licensed for ministry in Bro Cybi include:

  • Vicar and Ministry Area Leader – Archdeacon Andy Herrick
  • Associate Vicars – Rev Jane Bailey & Rev Neil Ridings
  • Retired Clergy – Canon Christine Llewellyn, Rev Elizabeth Pope & Rev Alec Mitchell
  • Licensed Readers - Richard Parry, Glenys Samson, Alan Tucker, Janet Waddington

Alongside the Pastoral Care Team it is hoped that we can develop further teams to work with children and young people, evangelism and mission, social action etc.

Welcoming children, young people & families

The Ministry Area has worked extremely hard in this area. Up until recently regular Messy Church events were held in Morawelon and occasionally in Rhoscolyn. This has led to contact with non-church families. Further work needs to be done to re-establish this work and look for ways to integrate the contact families more fully into the life of the MA.

In addition, baptisms and weddings play a significant part of our ministry. We are developing new ways of preparation for both wedding couples and baptism families, and how best to do follow up after the services have taken place.

Links with schools have been developed quite significantly with the advent of Open the Book and the introduction of Prayer Stations in Ysgol Cybi.

Eglwys y Santes Ffraid / St Ffraid's Church

Property development

Whilst Bro Cybi has not yet completed its Property Development Plan, its four churches and two church halls are all well used and, overall, in very good condition.

St Cybi’s Church

St Cybi’s Church (from which Caergybi takes its name) stands in the centre of a small Roman fort built two centuries before the establishment of a Christian settlement. Cybi himself founded the church in 540AD. The current building, constructed mainly in the 16th Century, is a grade 1 listed church of national significance. The site is a major attraction on Anglesey and we are looking for ways to make it a place of pilgrimage and mission to visitors.

Eglwys y Bedd in the south west corner of the churchyard is the remains of a 14th century nave. It now acts as a small meeting room or hall for St Cybi’s Church.

We are currently preparing an ambitious development project for St Cybi’s site, to make it a resource for the Ministry Area and town which will include a visitor centre and facilities for mission and social action. There is a small group who are spearheading this work and the Ministry Area Council have given their approval for the project.

St David’s Church

St David’s Church in Morawelon is a pre-fab multi-functional building that was erected in 1963 on a housing estate north of the town centre. It has a good size hall (with a sanctuary that can be closed when appropriate - the only part of the building which is consecrated); a kitchen, vestry and toilets. The church is not licensed for weddings.

Following the closure of Holyhead Methodist Church in 2013, the Methodist community established their new home in this church which has led to a closer ecumenical ministry on the estate. A covenant was signed between the community at St David’s Church and Holyhead Methodist Church to work together in mission over the next seven years.

In addition to Sunday worship and the weekly Bible-study, the building is much used by the church for various events such as Mothers Union. And it is also used by the local Community for a Pre-School Group, Barnado’s and even as a Polling Station.

Care and thought needs to be taken as to how best to enhance our mission in Morawelon. The building is structurally sound but tired.

However, St David’s have just received formal ownership of their site from Anglesey County Council. This frees us to look at possible redevelopment and make greater inroads into Morawelon estate.

St Ffraid’s Church

St Ffraid’s Church in Trearddur Bay was built in 1931. Its construction was funded mainly by summer visitors from Cheshire and the Wirral. The church was dedicated on 2 April 1932 but was not consecrated until 2 April 1957. The fabric of St Ffraid’s is in excellent repair. It is a bright, warm and welcoming building much in demand for weddings and other family occasions.

In about 1999 it was decided the existing Church Hall had to be replaced. Through very hard work, the church managed to raise a total of £95,707 and a superb new hall was opened in December 2007. It is used for both church and community events and functions.

Both the hall and the church are in very good order.

St Gwenfaen’s Church

St Gwenfaen’s Church in the village of Rhoscolyn stands in a stunning location overlooking Snowdonia and the Lleyn Peninsula. There has been a church on the site since 630 AD. A subsequent church built around the 15th Century was destroyed by fire. The present church is the result of reconstruction in the 1870’s using the masonry from the earlier 15th Century church. The church celebrated the end of a significant restoration project in April 2012 and is in very good order.

St Gwenfaen’s also has a church hall (approximately 300m from the church). Built originally in 1920’s, in the Arts and Crafts style, the Hall has been a feature of village life for many years. It was restored in 2010 when new windows, electrics, toilet facilities (including disabled) and furniture were added. Further improvements have been made within the past year. The Hall is very much at the centre of village life and is financially self-supporting.

Clergy housing

At present the Ministry Area Leader and one of the Associate Vicars live in Trearddur Bay in houses provided by the diocese. The other Associate Vicar lives in a diocesan property in the Pont Hwfa area of Holyhead Town.

It is anticipated that the diocese will provide the new Ministry Area Leader with a suitable, comfortable house within Holyhead Town that will suit both family and work needs.

It is the custom in the Church in Wales that Council Tax is paid by the Representative Body and water rates are paid by the Ministry Area. The Ministry Area will also cover reasonable expenses in relation to heat and light for the public part of the building.

Finance development

The development of sustainable finances in Bro Cybi has been an outstanding achievement over the past years. Before the creation of the Ministry Area, the Rectorial Benefice of Holyhead had the highest Parish Share debt in the Church in Wales.

Finances are still tight. But we are slowly changing the culture and mindset of the Ministry Area to significantly improve giving by the various congregations, as well as looking for ways to raise the necessary finance for building and other projects from other sources.

For the past five years, Bro Cybi has paid its Bishop’s Ministry Fund (the new name for parish share) in full. The current contributions from the Ministry Area towards Bishop’s Ministry Fund is £55,296.00.