Y Ddolen
Dydd Gwener 9 Ionawr
Colect
Dad tragwyddol,
a ddatguddiaist ym medydd Iesu ei fod yn Fab i ti,
gan ei eneinio â’r Ysbryd Glân:
caniatâ i ni a anwyd drachefn o ddŵr a’r Ysbryd, lawenhau i gael ein galw yn blant i ti;
trwy Iesu Grist dy Fab ein Harglwydd,
sy’n fyw ac yn teyrnasu gyda thi,
yn undod yr Ysbryd Glân, yn un Duw,
yn awr ac am byth.
Tymhorau o’r llon ar lleddf
Ni ddylem gymryd yn ganiataol fod y Nadolig a’r Flwyddyn Newydd yn gyfnodau o lawenydd a gobaith i bawb.I lawer, mae’r tymor hwn yn ennyn teimladau o golled, tristwch a phoen. Yn Eglwys Hywyn Sant, Aberdaron, rydym yn cydnabod ac yn tystio i’r realiti hwn drwy ein Coeden Gofidiau flynyddol.
Yn y gangell ddeheuol saif y goeden Nadolig draddodiadol, wedi’i haddurno â thinsel a goleuadau disglair, yn union fel sy’n arferol. Mewn cyferbyniad, yn y gangell ogleddol ceir y Goeden Gofidiau, wedi’i gosod yng nghanol troell o goed bytholwyrdd ar y llawr. Gelwir hwn hefyd yn droell yr Adfent, ac fe’i hysbrydolir gan draddodiad gan Ysgolion Waldorf.
Gwahoddir pob unigolyn i gymryd label, lle gallant ysgrifennu eu henw eu hunain, enw person arall, neu sefyllfa benodol sydd yn agos at eu calon. Gan ei ddal yn weddigar, maent yn cerdded y droell ac yna’n clymu eu ‘label gweddi’ ar y goeden.
Yn y gwasanaeth cysegru ar 14 Rhagfyr, agorwyd bwlch yn y droell fel y gallai Manon gyrraedd y goeden yn ei chadair olwyn. Teimlais ddyfnder dwys o emosiwn pan nodwyd ei gofid ganddi fel: “colli defnydd fy nghoesau dros y flwyddyn ddiwethaf”. Ynghyd â’i mam, Nicola, roedd wedi gyrru drwy law trwm o Flaenau Ffestiniog i fod yn bresennol yn y gwasanaeth.
Dros amser, mae’r labeli’n ymddangos fel pe baent yn ‘tyfu’ wrth i’r Goeden Gofidiau aros yn ei lle. Mae Eglwys Hywyn Sant ar agor bob dydd, gan alluogi ymwelwyr i oedi, gweddïo, ac ychwanegu eu gofidiau eu hunain. Ar 25 Ionawr, caiff y labeli eu tynnu a’u llosgi fel offrwm gweddiol yn ystod y gwasanaeth am 11yb, dan arweiniad y Gweinidog Lleyg Susan Fogarty. Mae croeso cynnes i bawb ymuno â ni.
Mae’r Goeden Gofidiau yn sefyll fel atgof gweledol fod ein bywydau’n pasio drwy dymhorau o dywyllwch yn ogystal ag o oleuni. Wrth i Manon ddod o hyd i’r dewrder i enwi ei bregusrwydd, fe’n gwahoddir ninnau hefyd i fyfyrio’n onest gerbron Duw, ac fel Cristnogion, i dystio i’n gilydd ac i gerdded gyda’n gilydd gyda thosturi a chariad.
Susan Fogarty
Gweinidogaeth Arloesol drwy Farddoniaeth,
Ardal Weinidogaeth Bro Enlli.
Diweddariad: Esgob Bangor
Mae’r Archesgob Cherry wedi ysgrifennu at Esgobaeth Bangor gyda diweddariad ynghylch penodi Esgob newydd Bangor. Gallwch ddarllen y llythyr ar ein gwefan.
Cerddor eglwysig o Gonwy yn cael ei gydnabod ar Restr Anrhydeddau’r Flwyddyn Newydd
Chris Roberts, cerddor eglwysig hirsefydlog a ffigwr amlwg yn y gymuned yng Nghonwy, wedi derbyn Medal yr Ymerodraeth Brydeinig (BEM) am wasanaeth i bobl ifanc, elusennau a cherddoriaeth.
Dechreuodd Chris, sy’n gyn gynghorydd ac yn Feiri anrhydeddus ar Gonwy, chwarae’r organ yn Eglwys y Santes Fair, Conwy, yn Esgobaeth Bangor, hanner can mlynedd yn ôl pan oedd yn 14 oed. Cymerodd ofal o arweinyddiaeth côr yr eglwys pan oedd yn 21 oed, ac ers hynny mae wedi chwarae rhan ganolog ym mywyd cerddorol yr eglwys.
Yn ogystal â’i waith cerddorol, mae Chris yn gwasanaethu fel warden eglwysig ardal weinidogaeth Bro Celynnin, sy’n cynnwys Eglwys y Santes Fair.
Dywed Chris, “Rwy’n teimlo’n wirioneddol ostyngedig ac yn freintiedig o dderbyn yr anrhydedd hwn. Rwyf wedi fy llethu’n llwyr gan yr ymateb rwyf wedi’i gael. Rwy’n mwynhau’n fawr cyfarwyddo’r côr yn Eglwys y Santes Fair, ac mae wedi bod yn bleser pur gallu cynnig llwyfan yn yr eglwys drwy’r cyngherddau amser cinio, ac yn ddiweddarach drwy’r ŵyl, i gynifer o gerddorion ifanc ar ddechrau eu gyrfa, a gallu dilyn eu llwyddiannau ar y llwyfan proffesiynol."
Ar ran Esgobaeth Bangor, rydym yn llongyfarch Chris Roberts yn gynnes ar yr anrhydedd haeddiannol hwn ac yn diolch iddo am ei wasanaeth eithriadol i gerddoriaeth eglwysig, pobl ifanc a’r gymuned ehangach.
Penodiad newydd i ddatblygu gweinidogaeth deuluol ar Ynys Môn
Mae’r Archesgob Cherry yn falch iawn o gyhoeddi penodiad Naomi Wood yn Gurad Cynorthwyol yn Ardal Weinidogaeth Bro Tysilio, gan wasanaethu’r cymunedau o amgylch Porthaethwy, Pentraeth a Benllech ar Ynys Môn.
Bydd gan Naomi gyfrifoldeb penodol dros arloesi gweinidogaeth deuluol ar draws Bro Tysilio a’r Ardal Weinidogaeth gyfagos, Bro Cyngar, sy’n cwmpasu canol yr ynys, gan gynnwys Llangefni.
Bydd penodiad Naomi yn chwarae rhan bwysig yn natblygiad gweinidogaeth deuluol ar yr ynys, a bydd hefyd yn cryfhau gweinidogaeth Gymraeg, gan fod Naomi yn siaradwraig Gymraeg iaith gyntaf.
Llongyfarchiadau, Naomi.
Pererindod, Dioddefaint a Gobaith
Dechreuwch eich taith Grawys gyda bore heddychlon a myfyriol yng Nghadeirlan Bangor.
Dan arweiniad y Parchedig Ganon Dr Trystan Owain Hughes, awdur Tuw'r Anialwch, Llyfr Grawys swyddogol Archesgob Cymru ar gyfer 2026, mae'r digwyddiad hwn yn eich gwahodd i archwilio heriau bywyd trwy lens drawsnewidiol pererinod.
Gyda'n gilydd, byddwn yn myfyrio ar sut y gall natur, lle, cyfeillgarwch ac arwyddion gras ein cynnal a dod â gobaith, hyd yn oed mewn cyfnodau o frwydr. Bydd lle hefyd i fyfyrio'n dawel gan gynnig dechrau tyner ac adferol i dymor y Grawys.
Mynediad am ddim yn cynnwys lluniaeth ysgafn ganol bore Bydd trwch y drafodaeth yn Saesneg gyda chyfieyrddiadau o Gymraeg
Yr Wythnos Weddi am Undeb Cristnogol 2026
Gwahoddir eglwysi ar draws yr esgobaeth yn gynnes i gymryd rhan yn Wythnos Gweddi dros Undod Cristnogol 2026. Mae thema eleni, Un Corff, Un Ysbryd, yn galw Cristnogion i ddathlu’r undod a rennir gennym yng Nghrist ac i adnewyddu ein hymrwymiad i weddïo gyda’n gilydd.
Mae’r gweddïau a’r myfyrdodau ar gyfer 2026 wedi’u paratoi gan yr Eglwys Apostolaidd Armenaidd, mewn cydweithrediad â’r Eglwysi Catholig ac Efengylaidd Armenaidd. Gan dynnu ar draddodiadau canrifoedd oed, mae’r adnoddau yn cynnwys deisebau hynafol ac emynau sydd wedi’u gwreiddio yn arferion addoli pobl Armenia—rhai yn tarddu o fynachlogydd ac eglwysi sy’n dyddio’n ôl i’r bedwaredd ganrif.
Mae’r etifeddiaeth Gristnogol gyfoethog hon yn cynnig cyfle pwerus i ddyfnhau ein cymundeb â’n gilydd ac â Christnogion ledled y byd.
Mae adnoddau dwyieithog ar gael i’w harchebu a’u lawrlwytho isod.
Anogwn bob plwyf a chynulleidfa i ddefnyddio’r deunyddiau hyn ac i nodi Wythnos Gweddi dros Undod Cristnogol 2026 drwy addoli ar y cyd, gweddi a myfyrdod.
Beth yw eich hoff eglwys arfordirol?
Mae’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol Eglwysi wedi tynnu sylw yn ddiweddar at un o dirnodau mwyaf eiconig Ynys Môn – Eglwys Cwyfan Sant, a adwaenir yn aml fel Eglwys Bach y Môr. Yn rhan o Fro Cwyfan yn Esgobaeth Bangor, saif yr eglwys ryfeddol hon o’r 12fed ganrif ar yr ynys fechan o’r enw Cribinau, wedi’i hamgylchynu gan lanw’r môr a’i donnau.
Fe’i hadeiladwyd yn wreiddiol ar benrhyn, ond dros ganrifoedd o erydiad gadawyd yr eglwys yn ddramatig ar ei phen ei hun yng Nghefnfor Iwerddon. Erbyn diwedd y 19eg ganrif nid oedd iddi do ac roedd mewn perygl gwirioneddol o gael ei cholli am byth, nes i’r pensaer lleol Harold Hughes arwain ymdrechion i’w hadfer a’i hachub.
Darllenwch erthygl yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol Eglwysi a chael eich ysbrydoli i ymweld ag Eglwys Bach y Môr.
A oes gennych hoff eglwys arfordirol? Rhowch wybod i ni – byddem wrth ein bodd yn clywed amdani.
Bermo wedi’i henwi’n un o deithiau cerdded gaeafol mwyaf Nadoligaidd y DU
Mae Traeth Bermo wedi’i bleidleisio’n un o’r teithiau cerdded gaeafol mwyaf Nadoligaidd yn y DU – a dydyn ni ddim yn synnu o gwbl!
Siaradodd Owain Pritchard, Trysorydd yr Esgobaeth, cynghorydd lleol a phreswylydd balch o Bermo, â Heno S4C am harddwch Bermo. Ac rydyn ni’n cytuno bod gan Bermo’r siop sglods orau yng Ngogledd Cymru.
Cadwch lygad allan hefyd am Eglwys Sant Ioan yn y fideo – mae’n sicr werth ymweld â hi os ydych chi yn yr ardal.
Hyfforddiant Diogelu Rhagfyr
Anfonwyd dyddiadau hyfforddiant diogelu 2026 at eich Arweinydd Ardal Weinidogaeth ac at Swyddogion Diogelu.
Rhaid i chi drefnu eich hyfforddiant ar y wefan Yr Eglwys yng Nghymru.
Swydd Wag
Rydym yn recriwtio ar gyfer:
Yr Eglwys yng Nghymru
Aelod gwirfoddol o'r Panel Diogelu
Mae’r Eglwys yng Nghymru yn ceisio gweithwyr proffesiynol profiadol i ymuno â’i Phanel Diogelu, gan ddarparu craffu annibynnol a chyngor arbenigol ar waith achosion diogelu sy’n ymwneud â phlant ac oedolion sydd mewn perygl.
Bydd angen profiad mewn diogelu, gwaith achosion, a gweithio gyda sefydliadau statudol ac anstatudol, ynghyd ag empathi at genhadaeth yr Eglwys yng Nghymru. Ad-delir costau teithio.
Calendr
Llwybr Cadfan pererindod ffotograffiaeth
Dechreuwch y Flwyddyn Newydd gyda phererindod ffotograffiaeth 13 diwrnod ar Llwybr Cadfan. Dysgwch sgiliau camera gyda Emma Barley, archwiliwch eglwysi hynafol a llwybrau arfordirol Cymru, a mwynhewch myfyrdodau ysbrydol heddychlon.
Encil Barddoniaeth gyda Deon Bangor
Mae’r encil farddonol hon yn addas i ddechreuwyr llwyr neu awduron profiadol fel ei gilydd. Byddwch yn cael eich cyflwyno i feirdd sy’n ein helpu i ddeall ystyr a dirnad y dwyfol yn ein profiadau bob dydd. Fe’ch anogir i ddatblygu eich sgiliau ysgrifennu, ac fe gewch gyngor ar sut i strwythuro eich meddyliau a’ch myfyrdodau yn gerddi, neu wella eich gwaith os ydych yn fardd profiadol.
10–11 Mawrth 2026
Coleg Sarum, Salisbury
Archebwch yma.
Pererindod Gogledd Cymru i Walsingham yn dychwelyd
Mae pererindod Caergybi i Walsingham yn ôl ar gyfer 2026. Cynhelir y digwyddiad ysbrydol poblogaidd hwn rhwng 13–17 Gorffennaf. Gan gychwyn ar Ynys Môn, mae’r bws yn casglu pererinion o Fangor, ar hyd yr arfordir tuag at Landudno ac ymlaen tuag at Lanelwy. Bydd y casgliad olaf yng ngwasanaethau Caer.
Bydd y bererindod yn cael ei harwain gan y Tad Huw Bryant o Lanrwst. E-bostiwch patriciahughes2017@gmail.com am fwy o wybodaeth.
Rhannu Gwybodaeth
Os hoffech rannu hysbys, newydd am ddigwyddiadau neu adnoddau yma, cysylltwch â Matt Batten erbyn diwedd y ddydd Mercher cyn iddi gael ei gyhoeddi.
Y Ddolen
Friday 9 January
Collect
Eternal Father,
who at the baptism of Jesus revealed him to be your Son,
anointing him with the Holy Spirit:
grant that we who are born again by water and the Spirit
may rejoice to be called your children;
through Jesus Christ your Son our Lord,
who is alive and reigns with you,
in the unity of the Holy Spirit,
one God, now and for ever.
Seasons of light and shade
We must not assume that Christmas and New Year are experienced as times of joy and hope by everyone.
For many, this season carries feelings of loss, sadness, and pain. At St Hywyn’s Church, Aberdaron, we acknowledge and bear witness to this reality through our annual Tree of Sorrows.
In the south chancel stands the traditional Christmas tree, dressed in tinsel and glittering lights, just as one might expect. In contrast, the north chancel holds the Tree of Sorrows, placed at the centre of a spiral of evergreens laid out on the ground. Also known as an Advent spiral, it is inspired by an Advent Garden tradition from Waldorf Schools.
Each person is invited to take a tie‑tag label, on which they may write their own name, the name of another, or a particular situation close to their heart. Carrying it prayerfully, they walk the spiral and then tie their ‘prayer‑label’ onto the tree.
At the dedication service on 14 December, we opened a gap in the spiral so that Manon could access the tree in her wheelchair. I felt a profound depth of emotion when she named her sorrow as “the loss of the use of my legs this past year”. Along with her mum, Nicola, she had driven through torrential rain from Blaenau Ffestiniog to be present for the service.
Over time, the labels seem to ‘grow’ as the Tree of Sorrows remains in place. St Hywyn’s Church is open every day, allowing visitors to pause, pray, and add their own sorrows. On 25 January, the labels will be removed and burned as a prayerful offering during the 11am service, led by Lay Minister Susan Fogarty. All are welcome to join us.
The Tree of Sorrows stands as a visible reminder that our lives pass through seasons of darkness as well as light. As Manon found the courage to name her vulnerability, so we too are invited to reflect honestly before God, and as Christians, to witness to one another and walk together with compassion and love.
Susan Fogarty
Pioneer Ministry Through Poetry,
Bro Enlli Ministry Area.
Update: Bishop of Bangor
This week, Archbishop Cherry has written to the Diocese of Bangor with an update about the appointment of a new Bishop of Bangor. You can read it on our website.
Please do share this so that everyone is informed of the next steps.
Conwy church musician recognised in New Years honours list
Chris Roberts, a long-serving church musician and community figure in Conwy, has been awarded the British Empire Medal (BEM) for services to young people, charity and music.
Chris, a former councillor and honorary Bailie of Conwy, began playing the organ at St Mary’s Church, Conwy, in the Diocese of Bangor, fifty years ago at the age of 14. He took over leadership of the church choir at the age of 21 and since then has played a central role in sustaining the church’s musical life, which includes a monthly Choral Evensong.
In addition to his musical work, Chris serves as church warden for the Bro Celynnin Ministry Area, which includes St Mary’s Church.
Chris says, “I feel very humbled and privileged to have been awarded this honour. I’ve been overwhelmed by the response I’ve received. I very much enjoy directing the choir at St Mary’s and it has been an absolute pleasure to have been able to offer a platform at St Mary’s at lunchtime concerts and subsequently at the festival to so many young musicians at the start of their careers and to follow their successes on the professional stage."
On behalf of the Diocese of Bangor, we warmly congratulate Chris Roberts on this well-deserved honour and thank him for his exceptional service to church music, young people and the wider community.
New appointment to grow family ministry on Anglesey
Archbishop Cherry is delighted to announce the appointment of Naomi Wood as Assistant Curate in the Bro Tysilio Ministry Area, serving the communities around Menai Bridge, Pentraeth and Benllech on Anglesey. Naomi will have particular responsibility for pioneering family ministry across both Bro Tysilio and the neighbouring Bro Cyngar Ministry Area, which covers the central part of the island, including Llangefni.
Naomi’s appointment will play an important role in developing family ministry on the island and will also strengthen Welsh language ministry, as Naomi is a first language Welsh speaker.
Naomi is currently a third-year ordinand at St Padarn’s College, where she is in training for ministry. She is studying full-time and will be ordained Deacon this summer at Bangor Cathedral.
Pilgrimage, Suffering and Hope
Begin your Lenten journey with a quiet morning at Bangor Cathedral.
Led by the Revd Canon Dr Trystan Owain Hughes, author of the Archbishop of Wales's official Lent Book for 2026 To Hell's Mouth and Back, this event invites you to explore life's challenges through the transformative lens of pilgrimage.
We will reflect on how nature, place, friendship, and signs of grace can sustain us and bring hope, even in times of struggle. There will also be space for quiet contemplation.
Free entry including light refreshments mid-morning.
Week of Prayer for Christian Unity 2026
Churches across the diocese are invited to take part in the Week of Prayer for Christian Unity 2026. This year’s theme, One Body, One Spirit, calls Christians to celebrate the unity we share in Christ and to renew our commitment to praying together.
The prayers and reflections for 2026 have been prepared by the Armenian Apostolic Church, in collaboration with the Armenian Catholic and Evangelical Churches. Drawing on centuries‑old traditions, these resources include ancient petitions and hymns rooted in the worshipping life of the Armenian people—some originating in monasteries and churches dating back to the fourth century.
This rich Christian heritage offers a powerful opportunity to deepen our fellowship with one another and with Christians around the world.
Bilingual resources are available to order and download below.
We encourage every parish and congregation to use these materials and to mark the Week of Prayer for Christian Unity 2026 through shared worship, prayer, and reflection.
Bilingual resources are available to download.
What’s your favourite coastal church?
The National Churches Trust has recently featured one of Anglesey’s most iconic landmarks – St Cwyfan’s Church, often known as Eglwys Bach y Môr (the Church in the Sea). Part of Bro Cwyfan in the Diocese of Bangor, this extraordinary 12th‑century church sits on the tiny tidal island of Cribinau, encircled by sea walls and waves.
Originally built on a peninsula, centuries of erosion left the church dramatically stranded in the Irish Sea. By the late 19th century it was roofless and at risk of being lost forever, until local architect Harold Hughes led efforts to restore and save it.
Read the National Churches Trust article and be inspired to visit Eglwys Bach y Môr.
Do you have a favourite coastal church? Let us know and tell us why.
Barmouth named one of the UK’s best Christmassy winter walks
Barmouth Beach has been voted one of the most Christmassy winter walks in the UK – and we’re not surprised!
Owain Pritchard, Diocesan Treasurer, local councillor and proud Bermo resident, spoke to S4C Heno about the beauty of Bermo. And we agree that Bermo has the best chippy in North Wales.
Keep an eye out for St John’s Church in the video too – well worth a visit if you’re in the area.
Safeguarding dates 2026
2026 dates for safeguarding training have been sent to your Ministry Area Leader and Safeguarding Officers.
Remember to book your training session on the Church in Wales website.
Vacancies
Two opportunities to serve communities on Anglesey:
Church in Wales
Volunteer Safeguarding Panel Member
The Church in Wales is seeking experienced professionals to join its Safeguarding Panel, providing independent scrutiny and expert advice on safeguarding casework involving children and adults at risk.
You’ll need experience in safeguarding, casework, and working with statutory/non-statutory organisations, plus empathy with the mission of the Church in Wales. Travel expenses are reimbursed.
Calendar
January
Llwybr Cadfan guided photography pilgrimage
Start the New Year with a 13-day photography pilgrimage on the Llwybr Cadfan. Learn camera skills with Emma Barley, explore ancient churches and Welsh coastal paths and enjoy peaceful spiritual reflections.
March
Poetry Retreat with the Dean of Bangor
This poetry retreat is suitable for complete beginners or experienced writers alike. You will be introduced to poets who help us discern the meaning and the divine in every day experiences. You will be encouraged to develop your writing skills, and given advice about how to structure your thoughts and reflections into poems, or to improve your writing if you are an experienced poet.
10-11 March 2026
Sarum College, Salisbury
Book here.
North Wales to Walsingham Pilgrimage returns
Holyhead to Walsingham pilgrimage is back for 2026. This popular spiritual event takes place 13 - 17 July. Starting on Anglesey the coach collects pilgrims from Bangor, along the coast towards Llandudno and onwards towards St Asaph. The final collection is at Chester services.
The pilgrimage will be led by Fr Huw Bryant from Llanrwst.
Email patriciahughes2017@gmail.com for more information
Sharing information
If you would like to share updates, news about events or resources here, please send details to Matt Batten by the end of day on Wednesday before you would like it published.